Gümülcine, 7.12.2022
Mahmut Ağa Camii Yunanistan’ın – Rodop ilinin merkezi olan Gümülcine Yenicemahalle’de yer almaktadır. Caminin arsası Mahmut Ağa tarafından bağışlandığı için bu adı almıştır. Edirne Vilayeti Salnamesi'nde caminin kaydı mevcuttur, ancak inşa tarihi verilmemektedir. Salnamede şöyle denilmektedir: Mahmut Ağa Camii, Yenice Mahalle'dedir. Tarih-i binası meçhuldür. Mahmut Ağa Cami-i Şerif'i denilmekte ise de bunun tarikat-ı aliye-i Nakşibendiden Abdülkerim Efendi'nin âsâriyle sabit olmuştur..." Kitabesine göre, H.1231 – M. 1816 tarihinde II. Mahmud (1808-1839) döneminde inşa edilmiştir.
1985 yılında esaslı bir şekilde tamir edilen Mahmut Ağa Camii, 17-4-2015 günü saat 04 sıralarında kimliği belirsiz kişiler tarafından yakılmıştır.
Günümüzde yok edilmiş haziresinde ünlü âlimlerden Abdülkerim, Abdülhalim ve Hoca Mahmut Efendi gibi zatlar yatmaktadır.
Yine caminin tam karşısında Osmanlı’dan kalma “Yetimler Mezarlığı” bulunmaktadır. Burası eskiden mezarlık olan Gümülcine Parkı’nın doğu ucunda yer almakta ve Osmanlı’dan kalma mezar taşlarıyla dikkat çekmektedir.
Caminin en ilginç tarafı ise hemen bitişiğinde Uşşâkiye tarikatı şeyhlerinden Halil Efendi Gümülcinevi’nin türbesinin bulunmasıdır. Şeyh Halil Efendi Gümülcine’vi Uşşâkîye tarikatı şeyhlerinden olan Mehmed Keşânî'den icazet almışıtır. Türbe mekanında eskiden medrese olduğu ve Osmanlı İmparatorluğu’nun bir çok bölgesinden burada öğrencilerin eğitim aldığı çeşitli kaynaklarda mevcuttur. Şeyh Halil Efendi Gümülcine’vi, Mahmut Ağa Camisi’ni ibadetleri için ve de Uşşakî dergâhı olarak kullanmıştır. Camiye gidiş gelişin kolay olması için de kendi mekanından camiye küçük bir kapı dahi açtırmıştır. Bu kapı caminin tamiri esnasında kapatılmıştır.
Şeyh Halil Efendi Gümülcinevi Türbesi yakın zamana kadar harap bir halde iken mahallenin duyarlı insanları tarafından temizlenmiş ve sandukası yenilenmiştir.
Türbe binası içerisinde, Şeyh Halil Efendi Gümülcinevi hakkında şu bilgiler yer almaktadır:
“Halil Efendi aslen Gümülcine'de doğmuştur. Doğum tarihi tam belli olmamakla beraber vefat tarihi kayıtlarda 1081/1670 olarak geçmektedir. Yenice Mahalle'deki caminin aslında onun dergâhı/zaviyesi olduğuna dair bilgiler verilmektedir. Kendisinden bize sadece tarikat yolcusunun geçireceği tasavvufi mertebe ve makamları anlattığı 125 mısralık manzum bir risale olan Risalet-i Etvâr-ı Seb'a isimli eser kalmıştır.
Şeyh Halil Efendi irşad faaliyetleri dolayısıyla yüzlerce kişiye rehberlik etmiştir. İrşad makamında uzun yıllar kaldıktan sonra yerine oğlu Abdülkerim Efendi postnişin olmuştur. Halil Efendi'nin irşadından nasibi olan diğer zatlar arasında; Sirozlu Muzaffer Efendi, Uşak'lı Abdullah Efendi, Debbağ Ahmed Efendi ve Hızır Dede anılmaktadır.
ŞEYH ABDÜLKERIM EFENDİ
Şeyh Abdülkerim Efendi Gümülcine'de, doğmuştur. Kendisi gibi Gümülcineli Uşşâkîye tarikatı şeyhi Halil Efendi'den el alarak, tarikat adap ve erkânında çokça himmet gö (ste)rerek tamamladığı, icazet makamına ulaştığı bilinmektedir.
Babası Halil Gümülcinevi'den sonra irşad makamına geçen Abdülkerim Efendi ise şu şahısları yetiştirmiştir: Hafsa'lı Süleyman Efendi, Hayrabolu'lu Hüseyin Efendi, Gümülcine'li İsmail Efendi, Köstendil'li Çavuşzade Mehmet Efendi, Kırklareli’li Ahmet Efendi, Belgrad'lı Hüseyin Efendi, Tekirdağ'lı Mehmet Efendi, Çorlu’lu Mehmet Efendi, Manisa'lı Veliyyüddin Efendi, Abacizade Ali Efendi, Abd-i Memluk Şeyh Kasım Efendi. Ali Karim Efendi (Vefatı: 1100/1688 Gümülcine).
Bu iki kamil zatın Gümülcine Mahmud Ağa Camii'nde defnedildiği kayıtlarda geçmektedir. Allah(c.c.) azîz ruhlarını ve sırlarını takdis etsin”
“Uşşâkiyye”, Mahmut Erol Kılıç, DV İslâm Ansiklopedisi, 2012, Cilt: 42, s.232-233.
“Riyâz-I Belde-i Edirne”, Ahmed Bâdî Efendi, Trakya Üniv. Yayınları, 3. Cilt, Mayıs, 2014.
“Sefine-i Evliyâ”, Osmânzâde Hüseyin, VASSÂf Kitabevi Yayınları, İstanbul, 2015, Cilt 4, s.273.
“Üç Gümülcine’li Mutasavvuf”, Mahmut Erol Kılıç, Batı Trakya’nın Sesi (Nisan) 1993, Sayı: 6 (49), s.14-15.