Gümülcine, 16.12.2022
Batı Trakya Türkleri bir değerli insanını daha kaybetti.
Emekli Öğr. Aydın Mehmet Arif aramızdan ayrıldı.
Merhuma Allah'tan rahmet, kederli ailesine de başsağlığı diliyoruz.
Öğr. Aydın Mehmet Arif'in anısına, 2009 yılında kendisiyle yağtığımız röportajı tekrar yayımlıyoruz.
* RODOP Rüzgarı:
Aydın Mehmet Arif kimdir?
Öğr. Aydın mehmet Arif:
1942 doğuöluyum. Babam Dimetoka’nın Çavuşlu Köyü’nde öğretmenlik yaptığından ben de orada doğmuşum. Daha sonraları ben de babamla beraber görev yerine gitmişim. 1955’te Gümülcine Merkez İlkokulu’nu bitirdim. Daha sonra da birkaç ay Celal Bayar Lisesi’nde okudum. Bu arada Türkiye’de parasız yatılı olan öğretmen okulu imtihanlarına girmiştik. Neticede Malatya Akçadağ İlköğretmen Okulu’na gittim. 1960-61 eğitim öğretim yılında da Batı Trakya’ya öğretmen olarak döndük. Hemen göreve başladık. Önce bizleri Yunanca imtihana tabi tuttular. Ben şehirde büyüdüğüm için şanslı öğretmenlerdendim. İlk görevim Gümülcine’nin Kalkanca Mahallesi oldu. Orada birkaç ay ücret almadan öğretmenlik yaptım. Neden parasız? O zamanlar Gümülcine Cemaati’ne müracaat ettiğim zaman bana dediler ki, “babanız okullar müdürü. Babasının müdürlük yaptığı yerde oğlu çalışmaz.” Bana izin vermediler. Ancak ben parasız çalışacağımı söyleyince müsaade ettiler.
Daha sonra da İskeçe Merkez Okulu’ndan talep geldi ve oraya tayin oldum. Kısacası ikinci görev yerim İskeçe. Devamında da 1962’de askere gittim. İki yıl askerlikten sonra tekrar geriye döndüm. Döndüğümde Narlıköy’e tayin oldum. Burada Cunta dönemine kadar çalıştım.
RODOP Rüzgarı:
Sayın hocam sizin görev yaptığınız dönemde halkın durumu nasıldı?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
O zaman kadar bizim okullarımız “Türk İlkokulu” diye anılıyordu. Ondan sonra da tabelalar değişti ve, “Musulmanikon” oldu. Hükümetin tutumu sertleşti. 1967’ye kadar okullarımızda Lozan henüz bütünüyle delinmemişti. Encümenleri kendimiz seçiyor ve Vilayet onaylıyordu. Bu yıldan sonra ise onların seçtiklerini biz onaylamak durumuna geldik. Öğretmenlerin tayinleri olmuyordu, ancak müfettişler bunu onaylıyordu. O yıllarda yer değiştirmek gibi bir sorun yoktu. Kim nereyle anlaşma yaptıysa orada kalabiliyordu. Daha sonra bunlar değişti. Azınlık yaşamımız açısından Cunta kapanmayan yaralar açtı. Bugüne bugün devam ediyor. Yunanlılar o dönemin yaralarını sardılar. Hatta bunlar tazmin edildi. Bazılarına rütbeler de verildi. Bizde ise azledilen öğretmenler geriye dönmedi. Bizden özür dilenmedi.
RODOP Rüzgarı:
Siz bildiğimiz kadarıyla görevden azledildiniz, sebep neydi?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Bizim o zamanlar milli bayramlarda öğrenciler ve bayrak kiliseye gidiyordu. Bütün öğrenciler kiliseye girer ve ayini dinlerlerdi. Kendi aramızda düşündük. Başka dinden bir kişinin zorla kiliseye götürülmesi insan haklarına aykırıdır, dini bir baskıdır. Böyle düşünerek kiliseye öğrencileri götürmemeye karar verdik. Fakat bunun organize edilmesi gerekiyordu. Müdür bu sorumluluğu kabul etmedi. Tabii ki iş bize kaldı ve ben de, “ben bu işin mesuliyetini alırım” dedim. Kiliseye gittik. Yalnız bayrak kiliseye girdi. Öğretmenler de kiliseye girdiler. Ben dışarıda çocukların başında kaldım. Bir ara kilisenin papazı dışarıya çıktı, “öğretmen efendi çocuklar kiliseye girsinler” dedi. Ben de, “papaz efendi bizim çocuklar kilisenin adabını bilmezler. Biz bu yaşta onları camiye de almıyoruz” dedim. “Alışık olmadıkları bir ortam. O günlük kokusu onları mahvediyor, berbat ediyor; kimisi kusuyor, kimisi bayılıyor. Bu şekilde Hıristiyan cemaati de rahatsız ediyoruz. Hem sonra kilise çok küçük. Bizimkiler boşuna kalabalık etmesinler. Ben çocukların burada gürültü yapmamalarını sağlarım. Siz hiç merak etmeyin” dedim. Papaz ikna oldu ve tekrar kiliseye girdi. Ardından kiliseden Kandilonaftis (Mumları yakan görevli) çıktı ve yanımıza geldi ve aynen şunları söyledi: “Bre daskale bunların Hıristiyan olacağından mı korkuyorsun?” Ben de, “biz bu çocukları daha Müslüman yapamadık. Biraz daha büyüsünler ne olacaklarını kendileri seçerler” cevabını verdim. Cevabımın devamında da “siz merak etmeyin biz dışarıda sessizce bekleriz” dedim. “Tamam biz ikimiz görüşeceğiz” dedi. Uzun sürmedi, hemen sonraki gün bizim azil geldi. Azil neticesinde biz o zamanlar var olan şikayet bürolarına gittik. “Bizi hiç sebepsiz yere azlettiler. Elimize yazılı bir belge de vermediler, şikayetçiyiz” dedik. Bize cevap olarak, “ siz gidin şikayetinizi Ankara’ya söyleyin, size bir çare bulsunlar” dediler. Tabii ki bu iş böylece kaldı. Bugünkü aklımız olsaydı belki de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne giderdik. Hala bugüne bugün içimizde bir yaradır. Azledildiğimiz gibi bazı haklarımızdan mahrum da olduk.
RODOP Rüzgarı:
Çocukları eğitmek aşkıyla yanıp tutuşan pırıl pırıl bir genç ilk defa öğretmenliğe başlıyor. Bu sizin için nasıl bir duyguydu?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Batı Trakya’ya büyük heyecanlarla döndük. Bizler, o yıllarda, Batı Trakya gerçeklerinden biraz uzak olarak yetiştik. Şimdiki şartları düşündüğümüzde, pedagojik bilgiler yerine siyasi bilgiler öğrenmiş olsaydık daha iyi olurdu gibime geliyor. Bizler tamamen Türkiye ortamında öğretmenlik yapacakmışız gibi yetiştirildik. Ben İskeçe’deki Merkez Okulu’nda göreve başladığım ilk günü hiç unutmuyorum. Birinci sınıflara ilk derste öğrettiğim şey, “Türküm, doğruyum, çalışkanım” kelimeleri oldu. Okulun müdürü, Hamdi beyin oğlu Ekrem idi. Beni çağırdı ve “bak hoca sen yanlış yapıyorsun” dedi. Ben neden dediğimde, “Türküm, doğruyum, çalışkanım dedin. Evet bunu hepimiz öğretmek isteriz, ancak burası Yunanistan. Bundan müfettişin haberi olursa, değil yalnız senin hepimizin başı yanar. Sen vazgeç bu sevdadan ” cevabını verdi. İlk darbeyi o zaman aldım. Kendi kendime, “ben bunları çocuklara öğretemeyeceksem ne öğreteceğim” diye düşünmeye başladım. Netice olarak yavaş yavaş okul şartlaraına uyum sağlamaya başladık ve ortama döndük.
RODOP Rüzgarı:
Öğretmenliği isteyerek mi seçtiniz? Ailenizin veya çevrenizin teşviki oldu mu?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Öğretmenliğimi isteyerek seçtim. Bu mesleği seçmemde belki de babamın da rolü olmuştur. Kendisi ömrü boyunca öğretmenlik yaptı. Çocukların babalarını örnek aldıklarını düşündüğümüzde bu karara varabiliriz. Pişman değilim.
RODOP Rüzgarı:
Sizin döneminizde Türkçe’nin öğretilmesi konusunda ne gibi zorluklar vardı?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Bir dizi güçlük vardı. O zamana kadar Batı Trakya’da eski sisteme göre eğitim yapılıyordu. Evvela harfler öğretilir, ondan sonra kelimeler türetilirdi. Halbuki bizim yöntemimiz cümleden balıyordu. Önce cümleyi ezberletiyorduk. Cümle kelimelere, kelimeler de hecelere bölünüyordu. Bu bizim için kolaydı, ancak bunu halka anlatmamız çok zor oldu. Çocukların öğrenmesi uzun sürdüğünden velilerden şikayet geliyordu.
Devlet yönünden o yıllarda pek fazla baskı görmüyorduk. Bugüne kadar Türkçe dersler çok fazlaydı. Ancak zaman içinde salam dilimi gibi kesile kesile bugünkü duruma geldik.
Hükümet Batı Trakya’da yeniliklere karşı daima karşı olmuştur. Yeniliklerin yayılmaması için elinden geleni yapmıştır. İrticanın hortlaması için her türlü gayreti göstermiştir. Devlet o yıllarda eskicilik hareketlerini el altından destekliyordu. Devlet hep eskinin yanındaydı. Türkiye’den kovulan yüzellilikler burada hep destekleniyordu.
RODOP Rüzgarı:
Son görev yaptığınız Narlıköy okulunda kaç öğrenciniz vardı?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Narlıköy okulunda benim dönemimde 140 öğrenci olduğunu hatırlıyorum. Şimdi durum nedir bilmiyorum.
RODOP Rüzgarı:
Diğer öğretmenlerle ilişkileriniz nasıldı?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Bizim diğer öğrtmenlerle ilişkilerimiz dostçaydı ve pek fazla sorun yaşamıyorduk. Ancak ara ara, Türk Yunan ilişkilerinin iyi olmadığı zamanlarda ekşi yüzlerini gösteriyorlardı.
RODOP Rüzgarı:
Sizin döneminizde okulların tabelaları nasıldı?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Bizim dönemimizde okuılların tabelaları “Turkikon” idi. Son zamanlarda, benim azledildiğim sırada, kısacası 1967 Cuntası ile beraber tabelalarda “Turkikon” yerine “Musulmanikon” geçmeye başladı. Tabelaları “indirin” dediler, biz indirmedik. Geldiler kendileri indirdiler veya encümenlere zorla indirttiler. Tabela kurbanlarının sonuncusu da Narlıköy’den Reşit Salih arkadaşımız oldu.
RODOP Rüzgarı:
O zamanlar milli bayramları nasıl kutlardınız?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Bizim zamanımızda daha ziyade yıl sonlarında müsamereler yapılırdı. Gümülcine’de babamın müdürlüğü sırasında, 25 Mart kutlamaları sırasındaTürkçe ve Yunanca şiirler okutuluyordu. Köylerde biz böyle kutlama yapmıyorduk. Belediye halka lokum dağıtıyordu.
Yıl sonundaki müsamerelerde piyesler oynatıyorduk, şarkılar söyleniyordu. Veliler de büyük bir coşku içinde çocuklarını izliyorlardı.
RODOP Rüzgarı:
Okul dışında başka herhangi bir hobiniz var mıydı?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Bu alışkanlıklar zaman zaman değişiyor. Narlıköy’de bir ara model uçakçılığa başlamıştık hobi olarak. Çocuklarla beraber uçak yapıyorduk. Bunları uçurtuyorduk. Bu şekilde çocuklarla eğleniyorduk. Diğer zamanlarda da çocuklarla Narlıköy çayında olta balıkçılığı yapıyorduk.
RODOP Rüzgarı:
Görev yaptığınız okullarda sizi en çok etkileyen ne oldu?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Önce ilk görev yerim olan Kalkanca okulundan bahsedeyim. Kalkanca’ya gittiğimde ki rahmetli Emin hoca ile birlikteydik. Çocuklar fevkalade disiplinsiz ve ağızları bozuktu. Baktım ki Emin hoca onları dövüyor, kısacası çok sert davranıyordu. Ancak dövmenin çare olmadığını anladım. Ben ise okulda disiplinsiz davranan çocukları bir müddet için tart ediyordum. Neticede o da çare olmadı. Kendime bunun genetik bir şey olabileceğine karar verdim. Yalnız bir şey dikkatimi çekti. Müzik dersleirnde çok başarılıydılar. Müzik derslerinde ben mandolini bir defa çalıyordum ve hemen öğreniyorlardı. Ben de kendi kendime gururlandım ve “ne mükemmel öğretmenmişim” dedim. Ancak matematik dersine girdiğimde hayal kırıklığına uğradım.
Diğer okullarda ise ailelerin okula karşı ilgisizliği dikkatimi çekti. Çocukları okuyor mu, okumuyor mu, derslerine çalışıyorlar mı çalışmıyorlar mı kimsenin umurunda bile değildi. Gerçi o yıllarda olanaklar da kısıtlıyıdı. Bugünkü gibi internet, telefon, okullarda kitap, kütüphane gibi bilgi kaynakları da yoktu. Bütün herşey sizin gayretinize dayanıyordu, aileden hiç bir destek yoktu. O zamanlar bu durumu aşmak için çareler arıyorduk, fakat taşıma suyla değirmen dönmüyordu.
RODOP Rüzgarı:
Hocan biraz da hatıralanızdan bahseder misiniz?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Anılarım pek çok. En çok unutamadığım birkaç anımı sizlerle paylaşayım. 1966 yılında Narlıköy İlkokulu’ndayım. Çocuklara Tabiat Bilgisi dersi yapıyorum. Benim bir huyum da bütün bu dersi deneyli olarak yapmaktı; bu şekilde daha yararlı olduğunu görüyordum. Burada iki unutamadığım hatıram vardır. Birincisi benim hatamdan dolayı meydana gelen ki ben yalnızca bunu sizlerle paylaşmak istiyorum. Çocuklara, “gidin tren yolundan yanmamış kömür toplayın. Size şimdi havagazı nasıl elde edilir onu anlatacağım. ” dedim. Ne gerekiyorsa tedarik ettik; bir teneke ve altına da bir gaz ocağı ve üzerine de bir huni. Kömürleri gaz ocağı üzerindeki tenekede ısıtıyoruz ve huniden çıkan dumanı yakacağız. Kısacası taş kömürü damıtılmış olacak. Bu şekilde de havagazını elde edeceğiz. Ben çocuklara neler yapacağımızı anlatıyorum ve bu aradada kömür yanmaya devam ediyor. Bir ara baktım ki çocuklarda esnemeler başladı. “Allah Allah, bu çocıklar Tabiat Bilgisi dersinde hiç uyumazlardı” diye söylendim. Çünkü bu ders çok zevkliydi; ben anlatırken , onlarsa dinlerken büyük zevk duyuyorlardı. Hep deneyle yaptığım için sınıfta hep bir canlılık olurdu. Ancak bugün birşeyler iyi gitmiyordu. Bir ara ben de esnemeye başladım. Aklıma geldi çocuklara, “hemen pencereleri açın ve teneffüse çıkın” dedim. Çocuklar itiraz edecek oldu. Bu şekilde çocukları sınıftan dışarı çıkardım. 15-20 dakika sonra kendimize gelebildik. Çocukları çatır çatır zehirleyecektim. Kömür yandığında zehirli gazlar çıktığından zehirlenme tehlikesi atlatmıştık. Bu arada kömürde ısınmış ve damıtılıyordu. Bir kibrit yaktık ve huninin ucuna tuttuk. Mavi bir alev çıktı ve ben o zaman çocuklara, “bu yanan havagazıdır. Ancak biz bunu çok pahalıya ödeyecektik. İnşallah bu olayı unutmazsınız” dedim. Bunu hiç unutamıyorum.
Yine bir gün Tabiat Dersi’ni işlerken polis okula baskın yaptı. Bunu da hiç unutamıyorum. Dersimizde telgraf aletini inceliyorduk. İki tane bu aletten yapmıştık. Birini 5. diğerini de 6. sınıfa koymuştuk. İki sınıf birbirleriyle bu şekilde haberleşiyordu. Geldi polis, kapıyı çalmadan paldır küldür sınıfa girdi. Neye uğradığımızı şaşırdık. “Tamam yakaladık. Bu nedir böyle” diye sordu. Ben de “telgraf makinesi” olduğunu söyledim. “Nasıl” dedi. Pek olayı anlayamamıştı. Ben kendisine telgrafın nasıl çalıştığını anlatmaya çalıştım. “Telgrafın öbür ucu nerede” dedi. “Merak etme öbür ucu hudut dışında değil, diğer sınıfta” cevabını verdim. Neyse, telgrafın öbür ucuna gitti ve çalıştırmaya uğraştı. En sonunda polis, “kusura bakmayın bize yanlış ihbarda bulundular” dedi ve okuldan ayrıldı.
İskeçe’den de bir hatıramı size anlatayım. Yine bir deney yapıyorum; ama bu sefer öğretmenler odasında. Demek ki bayağı akıllanmışık ki deneyi sınıfta yapmıyoruz. Kireç taşından hidrojen elde etmeye çalışıyoruz. Cam tüp patladı. Öğretmenler odanın içinde çil yavrusu gibi dağıldı. Bu olayı da hiç unutamıyorum.
RODOP Rüzgarı:
Hocam siz görevinizden azledildiniz. Geriye dönüp baktığınızda size “tekrar öğretmen olmak ister misiniz” deseler kabul eder miydiniz?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Tekrar öğretmen olmak isterim. Öğretmenlik hevesimi, hani bizde bir tabir vardır, “kursağımda kaldı” diye, biz de işte böyle bir durumla karşı karşıya kaldık. Ben öğretmenliğim sırasında da çok aktiftim. Bir taraftan sosyal faaliyetlerimiz vardı. Tiyatrolar oynuyorduk, gençlik kuruluşlarında aktif bir elemandım. Gümülcine Türk Gençler Birliği’nin tiyatro faaliyetlerini ben yönetiyordum. Daha sonra Gümülcine Türk Gençler Birliği’nin başkanlığını yaptım. Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği’nde de başkanlığım vardır. Siyasi olarak bir de Dr. Sadık Ahmet’in kurduğu D.E.B.- Dostluk Eşitlik Barış partisinde başkan yardımcılığı görevini de yaptım. Yine partide bir müddet Balkan gazetesini, Birlik gazetesini çıkardık. Öğretmenler Birliği’nde de bir dizi çalışmalarım oldu. Öğretmenler Birliği’nde bir ara bir dergi çıkarmaya kalktık, ancak anlaşamadık. Bir ara da Dr. Sadık Ahmet’in siyasi ve basın işlerini yürütenler arasında yer aldım. Yine bir ara Cemaat İdaresi’nin sözcülüğünü yaptım. Yüksek Kurul bu vazifeyi bana vermişti. İskeçe'de toplanan 11 kişilik bir heyetin içinde ben de vardım. Buraya yönetici olarak belediye seçimlerine katılan listeler yönetici olarak girdiler. O listede birinci yedek bendim. Arkadaşlar o zaman beni grup sözcüsü seçtiler. Toplantıları ben yönetiyordum, grup adına ben konuşuyordum, kısacası bir nevi Cemaat başkanı gibiydim. Bir müddet bu böyle devam etti.
RODOP Rüzgarı:
Hocam çok kısa bir görevden sonra öğretmenlikten azledildiniz. Şimdi geriye dönüp baktığınızda, “keşke şunu da yapsaydım” dediğiniz oldu mu?
Öğr. Aydın Mehmet Arif:
Benim bir yanlışım şu oldu: Toplum işlerinde çalışan bir insan olarak daha sonra ticarete atılmam büyük bir yanlıştı. Çünkü bütün aktivetilerin cezasını bana kat kat ticarette ödettiler.
Son olarak bir hatıramı daha anlatayım. Ben azledikten sonra, bizim memleketteki imajımız ilerici, dinci tarafa taviz vermeyen, gericilerle mücadele eden tarafta bir tablo çiziyorduk, babam da bu doğrultuda idi. Bi de hoca efendi vardı. Kızıyla birlikte geziyordu. Her gördüğümde şakalaşıyoruz ve bizi dine davet ediyordu. Benim azledildiğimi duymuş her nasılsa. Bir gün geldi, “seni tebrik ederim. ” “Hayrola hoca efendi, neden tebrik ediyorsun” dediğimde, “sen Müslümanlık adına büyük bir savaş vermişsin. Gerçi yaralanmışsın, ama büyük bir mertebeye ulaştın. Ben senin yaptığını yapamazdım. Onun için sen benim gözümde çok büyüdün” dedi. Hocanın bu sözlerini hiç unutamıyorum. Beni zındık olarak bilen hoca tebrik ediyordu. Galiba Hüseyin hocaydı. Başında hep sarığı ile dolaşıyordu. Herhalde vefat etmiştir.
Ekim 2009
* Baltalı, İbrahim, Bir Efsane Sona Ererken (Emekli öğretmenlerle yapılan röportajlar), 2011, Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği Yayını.