10.07.2024
Günlük hayatta hemen hemen her gün insanın karşısına pek çok atasözü çıkar. Bazıları yıllardır duyulagelinen bazılarıysa daha önce hiç duyulmamış olabilir. Kültürel mirasın bir parçası olan bu sözler, edinilmiş tecrübelerin yeni nesillere aktarımı konusunda bir rehber niteliğindedir.
“Atasözü nedir? Nasıl ortaya çıkmıştır? Hangi kültürel değerleri yansıtmaktadır?” gibi soruları göz önünde bulundurarak birkaç örnek vermek gerekirse:
- Ağaca çıkan keçinin dala bakan oğlağı olur.
- Armut dibine düşer.
- Düşüne düşüne görmeli işi, sonra pişman olmamalı kişi.
- Görünen köy kılavuz istemez.
- Güneş balçıkla sıvanmaz.
- Her ağaçtan kaşık olmaz.
- Huy canın altındadır.
- Ne oldum dememeli, ne olacağım demeli.
- Ön tekerlek nereye giderse art tekerlek de oraya gider.
- Rüzgâr eken, fırtına biçer.
Bu örneklerde de görüleceği gibi, uzun deneme ve gözlemlere dayanılarak söylenmiş ve halka mal olmuş, öğüt verici nitelikteki sözlerdir ata sözleri.
Örneğin: “Düşüne düşüne görmeli işi, sonra pişman olmamalı kişi.” Sözüyle atalar kendilerinden sonraki nesillere düşünmeden yapacakları işlerden pişmanlık duyacaklarını, bu nedenle atacakları adımı düşünerek atmalarını tavsiye etmişlerdir. Sonra, “Huy canın altındadır.” Ya da “Armut dibine düşer.” Ve daha niceleri. Gerçek ve mecazi anlamlarıyla atalardan topluma miras kalmış sözler hepsi birer ders niteliğindedir.
“Görünen köy kılavuz istemez.” Atasözüne biraz daha detaylıca bakılacak olursa, Türk Dil Kurumuna göre bu söz bir konunun veya durumun oldukça açık ve belirgin olduğunda, ek rehberliğe veya açıklamaya ihtiyaç olmadığını vurgular. Bu durumda, gözle görülür bir gerçeklik veya sonuç zaten ortaya çıkmıştır ve bunu anlamak veya yönlendirmek için ek bilgi veya yardıma gerek yoktur.
Hal böyleyken, herşey apaçık ortadayken, bazen kendine “kılavuz” rolü biçenler, devşirilmiş kimlikleriyle kılavuzluğa soyunanlar, görünen köyün atanmış kılavuzları, tarihi toplumsal gerçekliği çarpıtmaya çalışabilirler. İşte bu atanmış kılavuzlar, tıpkı Büyük Atatürk’ün Gençliğe Hitabe’sinde belirttiği gibi, “... gaflet, dalâlet ve hattâ hıyanet içinde bulunabilirler.” Lâkin “Görünen köy kılavuz istemez”. Batı Trakya Türkleri asırlardır Batı Trakya’da yaşamaktadırlar. Bu topraklarda atalarının kültürünü geleneğini yaşatmaktadırlar...