26.07.2024 

Geçtiğimiz aylarda editörlüğünü İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü öğretim üyesi Doç. Dr. Nilüfer Erdem’in yaptığı Batı Trakya’dan Türkiye’ye Göç (1967-1995) isimli kitap yayımlandı. Batı Trakya Türklerinin Türkiye’ye göçünü siyasal, ekonomik, toplumsal ve psikolojik yönleri ile ele alan kitap bölge tarihinin bugüne kadar derinlemesine analiz edilmemiş bir yarasına eğilmektedir. Çalışma Batı Trakya’dan Türkiye’ye 1967-1995 yılları arasında göç etmiş 103 Batı Trakya Türkü ile yapılan mülakatlara ve konu ile ilgili gün yüzüne çıkmamış belgelere dayanıyor. Araştırma bulguları ise Nilüfer Erdem, Umut Dere, Özlem Arslan, Duygu Saygın, Safa Furkan Karacakaya, Pervin Hayrullah, Uğur Dolgun ve Cezmi Eraslan gibi önemli kalemler eliyle hazırlanmış makalelerde analiz ediliyor.

Çalışmanın ilk bölümünde göç olgusu ve Batı Trakya’dan Türkiye’ye göçün kavramsal boyutu irdelenmekte. Araştırma, tarihsel süreçte, Batı Trakya meselesinde Türk azınlığın nasıl fillerin savaşında ezilen çimler olduğunu gözler önüne seriyor. Aynı zamanda, geçen asır boyunca, on binlerce insanın yaşamında nasıl derin izler bıraktığını da gün yüzüne çıkarıyor.

1923 Lozan Barış Antlaşması’nın lafzı ve ruhu ile Yunanistan mütekabiliyet esasına dayalı olarak Batı Trakya Türklerinin azınlık haklarının sağlanmasında sorumluluk yüklenmiştir. Yine Lozan Antlaşması Yunanistan’ın da kabulü ile Türkiye’yi Batı Trakya Türklerinin haklarının korunması konusunda söz sahibi yapmıştır. Uluslararası antlaşmaların lafzı ve ruhu ile uygulanması, varılan anlaşmanın ve barışın sürdürülebilmesi için hayati önem taşımaktadır. Diğer yandan azınlık haklarının, böyle bir antlaşmanın ihlali, bu satırlarda yazıldığı ve okunduğu kadar basit olmamaktadır. Peki bir toplumun insan ve azınlık haklarını düzenleyen bir uluslararası antlaşmanın ihlali o insanların yaşamında hangi bedellere karşılık gelmektedir?

İşte Nilüfer hocanın editörlüğünü üstlendiği bu çalışma, ikinci bölümünde Yunanistan’ın Lozan Barış Antlaşmasını ihlal ederek Batı Trakya’yı Türklerden arındırma politikasında ödenen “göç” bedelinin en insani yönlerini de gün yüzüne çıkarmaktadır.

Eser Batı Trakya’dan Türkiye’ye göçü üç evrede inceliyor.

Buna göre 1923 sonrasına karşılık gelen ilk evrede, Türkiye ile Yunanistan arasında gerçekleştirilen zorunlu mübadelede Batı Trakya’ya yerleştirilen Rum mübadillerin yerleşik/etabli statüsündeki Türklerin nasıl “mecburen” göçüne neden olduğu anlatılıyor. Rum mübadillerin Batı Trakya’da Türk ev ve topraklarına yerleştirilmesi ile başlayan bu süreç azınlığın sahip olduğu toprakların toplu kamulaştırmalara tabi tutulmasıyla ikinci evresine geçiyor. Yine kamulaştırmalarla Batı Trakya Türkleri topraksız bırakılmaya devam edildiği halde göçün üçüncü evresi olan, 1974 sonrası dönemde, Batı Trakya’yı Türkler için yaşanılmaz hale getiren uygulamalar da çalışmada ayrıntılı olarak analiz ediliyor.

Esasen çalışma Lozan Barış Antlaşmasının sürekli ihlali sonucunda gerçekleşen üç göç evresinde de Yunan idaresinin Batı Trakya’yı Türklerden arındırmak üzerine kurulu ve 1974 sonrasında sistematik hale gelen programını gün yüzüne çıkarıyor. Bu bağlamda 1923 yılından itibaren Batı Trakya’da demografik yapıyı değiştirmek amacıyla Türk topraklarına yerleştirilen Rum mübadillerin, Karakaçanların ve Eski Sovyet ülkelerinden getirilen grupların Batı Trakya’dan Türkiye’ye göçte itici etkenler olduğu ortaya koyuluyor. Yunan idaresinin bölgenin demografik yapısını yeniden dizaynı konusunda çalışmanın sunduğu bir diğer ilginç bilgi ise fikri temelleri on yıllar öncesine dayanmasına rağmen Rodop ili ile Dedeağaç arasında bulunan Miri (Makri) köyü yakınlarında Romania isimli bir sahil kenti kurulması planının son yıllarda belirli çevreler tarafından tekrar dillendirilmesidir.

Çalışma, Yunan idaresinin 1967-1995 yılları arasındaki uygulamaları nedeniyle iyi bir eğitim alamayan, genellikle elindeki yegâne sermaye olan toprağı günün şartlarına uygun olarak ekip biçemeyen, evini dahi tamir edemeyen, kendi ülkesinde ikinci sınıf vatandaş muamelesi gören Batı Trakya Türklerinin yaşadığı ekonomik-sosyal dışlanmışlık ve getto hayatından kurtulabilmenin çaresini Türkiye’ye göçte gördüğünü ortaya koyuyor. Bu konuda Yunan idaresinin etik ve vicdana sığmayan azınlık politikasının belki de en kirli yönü olan göçü teşvik etmek amacıyla sınıra insan taşıması için anlaştığı “kaçak taksileri” de bu kitapta okumak mümkün.

Yine bölgenin Türklerden arındırılması planı çerçevesinde on yıllarca uygulanan ve on binlerce insanımızı sınırlar arasında, kimliksiz bırakan, Yunan vatandaşlık yasasının 19. Maddesi’nin kararttığı hayatlar çalışmanın odaklandığı konuların başlıcalarından.

Eser bir asırlık azınlık yaşamımız boyunca çektiğimiz sıkıntılara Batı Trakya’dan Türkiye’ye göçmüş 103 farklı ailenin hikayelerinin penceresinden ışık tutmuştur. Çalışmada yer verilen mülakatlardan anlaşıldığı üzere iyi bir eğitim, insanca bir yaşam, Türk kimliğini özgürce ifade edebilme ve çocuklarının geleceğini kurtarma gibi insani arzular bu yıllarda Türkiye’ye göçün temel motivasyonu olmuştur.

Kitapta aktarılan hikayelerde yaşanan acılar o kadar ağırdır ki, birçok göç edenin, daha göç ettikleri gün doğup büyüdükleri, vatan bildikleri topraklara bir daha geri dönmeyi zihinlerinden attıkları anlaşılmaktadır. Sınırı geçince pasaportunu yırtanların, gençlik, çocukluk hatıralarını, altı asırlık vatan topraklarına aidiyetlerini yok saymak zorunda kalanların hikayeleri okuyucunun boğazında düğümleniyor.

Batı Trakya’dan Türkiye’ye Göç kitabı bir asırlık azınlık yaşamı boyunca Batı Trakya Türklerinin anavatana göçünün siyasal, ekonomik, toplumsal ve insani dinamiklerini göç öncesi ve sonrasında karşılaşılan sorunları tüm çıplaklığı ile gözler önüne seriyor.

Son olarak bu eşsiz eserin bugün üniversite öğrenimi, çalışma veya daha iyi bir yaşam için doğup büyüdüğü evden ayrılan her Batı Trakya Türk gencinin okunması gerektiği kanaatindeyim. Nitekim bugün iyi bir eğitim almak veya daha iyi bir yaşam kurmak için yurt dışına giden Türk gençlerinin yaklaşık yarım asır önce hemşerilerinin sadece insanca yaşayabilmek için altı asırlık vatanlarını terk edip bilinmezliklere göç etmek zorunda bırakıldıklarını iyi bilmeleri gerekir. Bugün her özlenildiğinde, heycanla gelinen memleket…Batı Trakya… bir zamanlar bir pasaportun yırtılması, bir ıskat belgesinin alınması ile hafızalardan silinmek istenen acıların vatanı olduğunu her zaman akıllarda tutulmalıdır…

Bizler Batı Trakya Türk gençleri olarak böylesine önemli bir eseri Batı Trakya yazınına kazandırdıkları için Doç. Dr. Nilüfer Erdem hocamıza ve ekibine müteşekkiriz. Kitabı okumak isteyenler YTB’nın web sayfasından e-kitap olarak temin edebilir.

Kerem Abdurahimoğlu