Gümülcine, 21.11.2024.

10 Aralık 1948 İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’nin Birleşmiş Milletler tarafından kabul tarihi. Bu nedenle de 10 Aralık BM tarafından Dünya İnsan Hakları Günü olarak ilan edilmiştir. Bildirinin kabulünün 76. yılında insan hakları kavramı üzerinde düşünmek gerekiyor.

Bu hususta kavramsal tartışmaya çok farklı bir örnekle başlamak istiyorum.

Bir süre önce üç dilde yayımlanan bir kitap hakkında tecrübeli bir filolog olan dostumuzla metinler üzerinde tartışıyorduk. İnceleme sırasında “kadim Türk medeniyeti” ifadesinin İngilizceye “ancient Turkish civilization”, Yunancaya ise “τον αρχαίο τουρκικό πολιτισμό” οlarak çevrilmesi filolog arkadaşımızın itirazına neden olmuştu. Nitekim ona göre antik Türk kültürü diye bir şey yoktu. Tarih Antik Yunan medeniyeti ile başlıyor, Roma İmparatorluğu, Doğu-Roma (Bizans) İmparatorluğu-Orta Çağ, Aydınlanma Çağı ve ulus devletlerin ortaya çıkışı ile devam ediyordu.

Tüm bunlar yaşanırken Türkler tarih sahnesinde yok muydu? Altay dağlarında, Orta Asya steplerinde hangi kültürler yaşıyordu? Peki ya Heredot’un sözünü ettiği İskit-Sakalar? Homeros’un hayranlıkla okuduğumuz destanları ile Alp-Er Tunga Destanı, Ergenekon Destanı, Bozkurt Destanı, Türeyiş Destanı çağdaş değil miydi? gibi soru-cevaplarla uzmanı da olmadığım antik çağ tartışmamız devam etmişti.

Ancak benim burada irdelemek istediğim ne antik çağda Avrasya coğrafyasında hangi medeniyetleri hangi milletlerin kurduğu, ne de Atina, Sparta, Thiva gibi site devletlerinin Yunan medeniyeti veya 1830’da kurulan Yunanistan devleti ile ilişkisini tartışmak.

Burada dikkati çekmek istediğim nokta kavramlar üzerinde kurulan tahakküm.

Nitekim filolog dostumuzun Türkleri o çağda Orta Asya’da yaşayan göçebe topluluklar olarak kabul etmesine rağmen itirazı antik Türk kültürü/medeniyeti kavramınaydı. Antik kültür kavramları Yunan tarihi ile ilgiliydi ve paylaşılamazdı.

Bugün bu itirazın etnosantrik tarih anlayışıyla ilgili olduğunu düşünüyorum. Etnosantrizm bir boya, kültüre veya etnik gruba bağlı olan bir kimsenin kendi kültürünü temel olarak alması ve diğer kültürleri kendi kültürü açısından değerlendirmesidir.

Yunan resmi görüşünün en çok başvurduğu yöntemdir tarihi, olayları, değerleri, kültürleri, kimlikleri etnosantrik anlayışla değerlendirmek. Bu konuda, tarihi kaynaklara göre Yunanca bilmeyen köylü-isyancılar tarafından başlatılan 1821 Yunan İsyanı’nın öncülerine, Ulah, Makedon, Karakaçan, Arvanit gibi etnik grupların tamamına Yunan kimlik ve kültürüne aidiyet atfedilmesi en bilinen örneklerdir.

Etnosantrizmin son yıllarda küresel ölçekte insan hakları kavramını da tahakkümü altına aldığını görüyoruz. Kavram devlet yöneticilerinin söylemsel olarak benimsediği ve insan hakları hilafına uyguladıkları resmi politikalarını meşrulaştırma aracına dönüştürülüyor.

Yunanistan’daki insan hakları rejimi üzerindeki etnosantrizm hakimiyeti ise Batı Trakya Türk azınlığı özelinde daha belirgin. Yunanistan her fırsatta ulusal ve uluslararası platformlarda Batı Trakya’da uyguladığı azınlık politikasını örnek göstererek insan hakları yeminleri ediyor.

Yüzlerce öğrenciyi ahşap bir tütün deposunda eğitime mahkûm eden, her yıl birkaç azınlık okulu kapatan, gözümüzün içine baka baka yaptığını inkâr eden bir anlayış hangi değeri üzerine insan hakları yemini eder?

Pozitif ayrımcılık diye sunulan azınlık gençlerine üniversiteye girişte uygulanan binde beşlik kontenjan gerçekten pozitif ayrımcılık mıdır? Yoksa saplantılı fikirlerin yarattığı ayrımcı azınlık eğitiminin haksız sonuçlarını örtbas etmek için ödenen telafi bedeli midir?

Açıkça soruyorum; bugün bireysel olarak olsa dahi “ben Türküm” diyen bir azınlık üyesi kamuya alımda uygulanan kontenjandan yararlanabilir mi? Yoksa azınlıktan memur adaylarında liyakatin öncelenmediği mülakatların yapıldığı ikna odalarından dönecek midir?

Türk Dernekleri hakkındaki AİHM kararları 16 yıldır uygulanmıyorken, azınlığın Türk kimliği reddedilirken, Yunan ön-adıyla Pomak, Roman gibi alt kimlikler devlet tarafından desteklenirken Yunanistan’ın ettiği tüm insan hakları yeminleri yalana yemin değil midir?

Yunan-Makedon, Yunan-Ulah, Yunan-Pomak, Yunan-Roman, Yunan-Trakya, Yunan-Müslümanları söylemleri. Yunanistan’ın etnosantrik insan hakları rejiminin fotoğrafı. Her şeyin insandan önce Yunan olduğu bu anlayışın insan hakları söyleminin güvenirliği yeniden düşünülmeli. İnsan hakları kavramı ulusal ve uluslararası düzeyde etnosantrizm tahakkümünden kurtarılmalıdır.

Kerem Abdurahimoğlu