Gümülcine, 23.07.2025

Prof. Dr. Aydın Taneri’nin TÜRK- YUNAN KÜLTÜR SAVAŞI Kitabını Antonio Gramsci’nin Kültürel Hegemonya Kavramı Bağlamında Değerlendirmek

Dr. Pervin Hayrullah

Antonio Gramsci’nin kültürel hegemonya kavramı, belirli bir zaman ve mekânda yaşayan bir topluluğun, maddi yaşam koşullarının şekillendirdiği toplumsal ilişkiler ağı ve bu ilişkilerin örgütlenme biçimi şeklinde yorumlanabilir. Aynı zamanda bireylerin bu ilişkileri nasıl deneyimlediği, anlamlandırdığı ve onlarla nasıl başa çıktığına dair pratikler bütünü olarak değerlendirilebilir. Daha sade bir anlatımla, insanların belli bir yerde ve zamanda, geçim şartlarına bağlı olarak kurdukları ilişkiler ve bu ilişkileri nasıl yaşayıp anlamlandırdıklarıdır. Yani hem yaşam biçimi hem de bu yaşamla başa çıkma yollarıdır. Gramsci’ye göre kültürel hegemonya, yalnızca baskıcı bir ideolojik kontrol mekanizması değil; aynı zamanda toplumsal gruplar arasında süregiden bir müzakere ve mücadele alanıdır. Bu yönüyle hegemonya, hem egemen sınıfların değerlerini meşrulaştırdığı hem de bağımlı sınıfların bu değerlerle kurduğu ilişkiler üzerinden direniş geliştirebildiği dinamik bir yapıdır.

Gramsci’nin kültürel hegemonya kuramı, özellikle 1980’lerden itibaren kültürel çalışmalar alanında yeniden yorumlanmış ve toplumsal dönüşüm süreçlerini anlamada önemli bir kuramsal araç hâline gelmiştir. Siyasal iktidarın sürekliliği yalnızca zor kullanımıyla değil, kültürel rızanın üretilmesiyle mümkündür. Bu nedenle, egemenlik ilişkilerini analiz etmek için yalnızca devlet yapısını değil, onunla birlikte işleyen sivil toplum mekanizmalarını da dikkate almak gerekir.

Prof. Dr. Aydın Taneri, Türk - Yunan Kültür Savaşı isimli eserinde, Kıbrıs özelinden yola çıkarak Türk ve Yunan kültürlerinin nasıl bir çatışma veya rekabet içinde olduğuna dair analizlerde bulunur. Özellikle kültürel üstünlük, medeniyet düşüncesi ve tarihsel algılar gibi temalara odaklanır. Akademik bir tarihçinin titiz diliyle yazılmış, kısa ve öz incelemesinde, kültürel rekabetin tarihsel boyutunu açık ifadelerle ortaya koyar. Kültürel kimlik, üstünlük algısı gibi ideolojik temaları ilgi çekici şekilde ele alır.

Eserde kimlik inşası, ideolojik söylem ve medeniyet algıları karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Prof. Taneri, medya, eğitim, kamu söylemi gibi alanlarda hem Türk hem Yunan tarafının tarih anlatım stratejilerini analiz eder.

Prof. Taneri’nin kitabının basım tarihi 1994. Bu kitap bugün yayımlanmış olsa daha neleri içerirdi acaba? Örneğin Kıbrıs özelinde değil de Batı Trakya özelinde konu ele alınsaydı? Sivil toplumun hakim kültürü “azınlık-çoğunluk” çerçevesinden bakıldığında, özellikle Rodop ili bazında açık ara Türk kültürünün hakim olduğu, kitapta mutlaka yer alması gerekirdi. Ayrıca, Batı Trakya Türkleri, Yunan vatandaşlık yasasının 19. Maddesiyle “kültürel soykırıma” uğramış olmalarına rağmen, yaşadıkları siyasi zorbalıklara rağmen, bölgede hala kültürlerini sürdürebiliyorlarsa, bu bölgenin tarihsel gerçekliğinin bir ıspatıdır. Prof. Taneri, kitabını bugün kaleme alsaydı, mutlaka bu hususlar dikkatini çekerdi...