Gümülcine, 8.09.2025

Emekli lise öğretmeni Tevfik Hüseyinoğlu’ndan anılar

 -  HAYALİMDE NET OLMAYAN BİR BİLGİYİ GERÇEĞE DÖNÜŞTÜRMENİN, NETLEŞTİRMENİN YOLUNU BULDUĞUMA SEVİNDİM

 -  BİLDİĞİM YUNANCA İLE DURUMUMU ANLATMAYA ÇALIŞTIĞIMDA, “TÜRKÇE KONUŞ OĞLUM”, DEDİ

 -  “BAK, BURASI BİR MÜZE OLACAK Kİ KURUCULARDAN BİRİ DE SENSİN” GİBİ BİR AÇIKLAMADA BULUNDU

 -  BİNANIN CEPHESİNDE “GİMNASİON CELAL BAYAR LİSESİ ” YAZIYORDU

 

Biz, daha sonra Susurköy’e yerleştik. Evimizi, askerler yaktı gerillalara sığınak olmasın diye. Kirazlı’da ilkokula gittim, fakat bitiremedim. Duyduğumuza göre Gümülcine’ye büyük bir okul (Celal Bayar Lisesi) yapılıyormuş. Okul yapıldı. Türkiye’den büyük bir adam (Celal Bayar) geldiğini duyduk. Bende henüz ilkokul diploması yoktu. O yıllarda Medrese’ye ilkokul diploması verecek bir altıncı sınıf dahi açmışlardı. Altıncı sınıfa ben de kaydoldum.

“DÜŞMAN GELİYOR” DEDİLER VE BÜTÜN KAYINÇUKUR KÖYÜNÜN TAMAMI BİR MAĞARAYA SIĞINDIK

Bizim Susurköy ile Kirazlı arasında bir mağara vardı. Mağarayı da şuradan tanıyorum. Almanlar işgal yılları başında buraya gelirken hiç mübalağasız 50-80 civarında uçak geçiyordu. O yıllar için bu eşsiz bir manzara idi. Daha sonra duyduk ki uçaklar Girit’e gidiyormuş. “Düşman geliyor” dediler ve bütün Kayınçukur köyünün tamamı bir mağaraya sığındık. İçinde de sular akıyordu. Hüseyin Aga diye biri vardı. Evleri gözetiyordu. Annem evi terk etmedi. Ablam yanımızdaydı. Biz annemi merak ediyorduk. Uzun bir zaman sonra annem geldi. Tekrar eve döndük. 1941 yıllarıydı. Çobanın biri askerin geldiğini söyledi. Sağa sola kaçışmaya başladık. Sarıyayla denen yerde askeri birlik vardı. Bu askerler barakalarını bırakıp Susurköy’e inmek için emir almışlardı. Susurköy’e indiklerinde askeri birliğin komutanı köyün meyhanesinde sarhoş olduğu sırada, motosikletli Alman askerlerinin köye yaklaşmakta oldukları haberini alınca, bu komutan askerlere ateş etmelerini emretmişti.

Askerler köyün içine dağılmış, Almanlar’a yakalanmamak için evlerde sivil kıyafet aramaya başlamışlar.

Hasan Çavuşlar’ın evine gitmiş ve içeri almışlar. Potur ve aba vermişler. Silahını da saklamışlar. Adam kurtulmuş. Derken İç Savaş başlıyor. Alman askerleri toplanıyor. Gençler cepheye gidiyor. O Rumun ve Mehmet Çavuşlar’ın oğlu da asker. Hasan Çavuş’un oğlu terhis oluyor, diğeri ise vuruluyor. Bir Rum evine gidip sivil elbise isteyen askerin birine sivil kıyafet vermediğinden başka askerleri de evden kovmuşlar.

ÖĞRETMENLERİN DE KÖYLERDE ÇALIŞMALARI ÇOK ZOR, İTİBARLARI YOKTU; TÜTÜNLE, BUĞDAYLA ANLAŞMA YAPILIYORDU

Medrese üç yıllık eğitim verilirken, mezun olacağım dört yıllık oldu. Yıl 1956-57. İdi. Derken eğitimi beş yıla çıkardılar. Talihsizlik mi nedir, yine bekledik ve mezun olduk. Medrese henüz resmi bir ortaokul filan değildi. İlkokul ise hiç değil; ne ilkokul ne de ortaokul. Zamanın birinde Osmanlı usulü başlatılmış, biraz modernleşmiş, fakat öğretim oldukça zayıf. 1937 yılında yapılmış hep eski binasında faaliyet gösteriyorduk. Medrese mezunları öğretmen oluyordu, fakat öğretmenlerin de köylerde çalışmaları çok zor, itibarları yoktu; tütünle, buğdayla anlaşma yapılıyordu.

Hoşuma gitmeyen bir husustu. Çareler düşünmeye başladım. Rahmetli gazeteci Asım Haliloğlu’na, acaba başka bir çare düşünülemez miydi, diye sordum. Dedi ki, “Konya’ya imam hatibe gidenler var. Siz de oraya gidemez misiniz.” “Gitmesine gideriz “de, vakit geçti” dedim. Bir dilekçe yazdı. Dilekçeyi Konsolosluğa götürdüm, Recep abiye verdim, “gönderelim” dedi.

Bu arada kendi kendime bir şey kurguladım. Medrese’nin resmiyeti yok; ne ortaokul ne de ilkokul. Kendi kendime şöyle düşündüm: İskeçe’de çamlıkta bir papaz okulu vardı. Oranın mezunları ya da öğrencileri devlet lisesine nasıl geçebiliyorlar? Bunları kurgularken, bir kadın hastayı Kılkış’a götürmek gibi bir sorumluluğu üstlenmiştim. Bir kemik hastanesinde yatması gerekirdi. O zamanlar rahmetli milletvekili Molla Yusuf’un çok forsu vardı. Fotoğrafını verdi, “bunu hastane kapısında göster. Ben oraya telefon edeceğim” dedi. Hastaneye gidince fotoğrafını gösterdim ve görevli, “Apo ton Turko Vulefti? – Türk milletvekilinden mi” cevabını verdi. İçeriye aldılar. Hastayı yatırdım. Müdür dedi ki, “hastanın yanında çokça para bırak.” Ben de para olmadığını söyledim. Ne varsa hastanede bıraktım. Kendime sadece yol parası ayırdım. Selanik’e kadar biletin fiyatının 23 drahmi olduğunu söylediler, ben de kendime 25 drahmi ayırdım. Selanik’te vardığımda o otobüsün gittiğini söylediler. “Trafik polisine git”, dediler. Oradan bana yük kamyonlarıyla Gümülcine’ye gitmemi tavsiye ettiler. Birini buldum, “olur” dedi. Bu arada bir de asker ortaya çıktı. Meğerse ona da söz vermiş. Şoförle birlikte üç kişi olduk ki son anda bir de kadın ortaya çıktı. Kadın ise şoförün akrabasıymış. Sıkışmıştık, ama gideriz, dedik. Araba hareket etti. Bir yerde kamyon gaz almak için durdu. Meğerse kamyon Papageorgi’nin imiş ki onun otobüsleri de vardı. Kamyon şoförüne neden yolcu alıyorsun, diye epey bir surat yaptı. Beni kastederek “Genç burada kalsın”, dedi. Şoför bana dönerek , “sen yolda ilerle. On dakika sonra ben seni tekrar alacağım” dedi.

Sabah İskeçe’ye geldik, gün yayıldı. Şoföre param olmadığını söyledim ki sonraki gün de bayramdı. Kimliğimi verdim. İkna oldu.

HAYALİMDE NET OLMAYAN BİR BİLGİYİ GERÇEĞE DÖNÜŞTÜRMENİN, NETLEŞTİRMENİN YOLUNU BULDUĞUMA SEVİNDİM  

Hastayı Kılkış’a götürürken, İskeçe’den bir genç bindi trene. “İstersen buraya oturun”, dedim. Ne iş yaptığımızı birbirimize sorduk. “Ben, devlet lisesi son sınıf öğrencisiyim”, dedi. Papaz okulundan sizin okula geçilebiliyor mu? Cevap olarak, “Geçiliyor ve geçenler de var”, dedi. Sadece bir imtihan yapıldığını ve öğrenci hak ettiği takdirde sene kaybetmediğini anlattı. Bu husustaki kanunu da bilmediğini söyledi. Hayalimde net olmayan bir bilgiyi gerçeğe dönüştürmenin, netleştirmenin yolunu bulduğuma sevindim.

BİLDİĞİM YUNANCA İLE DURUMUMU ANLATMAYA ÇALIŞTIĞIMDA, “TÜRKÇE KONUŞ OĞLUM”, DEDİ

Gümülcine’ye döndüğümde hep Celal Bayar Lisesine gitme imkanlarını düşünüyordum. O zamanlar Celal Bayar Lisesi Ortaöğretim Müfettişliğine bağlıydı. Bu kurumun yerini öğrendim ve hayalimdeki düşüncelerimi oradaki yetkiliye anlatmaya karar verdim. Orada yaşlı bir adam oturuyordu. Bildiğim Yunanca ile durumumu anlatmaya çalıştığımda, “Türkçe konuş oğlum”, dedi. Şaşırdım. Sonradan öğrendim ki bu zat İstanbul Hukuk Fakültesi mezunuymuş. Adı da Mamalis idi. Bana, “Sen yarın diplomanı getir, göreyim” dedi. Başka bir arkadaşım da benimle geldi. Müfettiş diplomalarımıza baktı ve “Bakın çocuklar, şimdi ben bunu yazarsam, bürokrasinin kanallarına girerse, bu sene yetişemez. Tanıdığınız bir milletvekili varsa, ona kapalı zarf usulüyle verelim ki hemen görüşürse bu seneye yetişir.” Cevabını verdi. O zamanlar Osman Üstüner ve Molla Yusuf milletvekili idiler. Biz, Osman Üstüner’in oğlu Burhan’la görüştük ki o lisenin son sınıfındaydı. Babasının bu akşam Atina’ya gideceğini söyledi. Hemen gittik görüştük, olayı kendisine anlattık. Osman Üstüner kapalı zarfı yetkili makamlara ulaştıracağını ve bize “Yarın saat 14:00’te Kulüp’te (GTGB) benden telefon bekleyin”, cevabını verdi. O zamanlar telefon da yalnız Gümülcine Türk Gençler Birliğinde - GTGB’de vardı. Telefon çaldı. İsmen beni aradı. Milli Eğitim bakanı ile görüştüğünü, meseleyi anlattığını, Mamalis’in verdiği zarfı verdiğini, okuduğunu ve “tamam” dediğini bana anlattı. Mütalağasını yazdı ve üzerine de “Muaccel” yazarak zarfı kapadığını söyledi.

Bay Mamalis, sonraki gün lisenin müdürüne gönderdiği talimata göre sizi imtihan yapacak, program verecek. Akşam saatlerinde sınava gireceksiniz, dedi.

O YILLARDA TÜRKÇE OLARAK OKUTULAN DERSLERİN ÖĞRETMENLERİ TÜRKİYE’DEN GELİYORDU

Sınavlarda Türk öğretmenler de çok ilgi gösterdi. Her biri yardım etmek istiyordu. Biyoloji dersinden eklem bacaklılardan örnek ver dediler. O arada eline bir sinek kondu, “işte bir tanesi bu” dedi. Öğretmene ben de bal arısı v.d. gibi cevaplar verdim.

“BAK, BURASI BİR MÜZE OLACAK Kİ KURUCULARDAN BİRİ DE SENSİN” GİBİ BİR AÇIKLAMADA BULUNDU

Fransızca var lisede. Hüsnü Bey o yıllarda Fransızca öğretmeni idi. O yıllarda Türkçe olarak okutulan derslerin öğretmenleri Türkiye’den geliyordu. Triferuli adında bir Rum öğretmen vardı. Sınava giren 8-10 öğrenci vardı. En iyi Yunanca’yı benim bildiğimi söylediler. Triferulis, “Sen bana lazım olacaksın”, dedi. “Eski yazıyı biliyor musun” diye sorduğunda, “Biliyorum” cevabını verdim. Sınavdan sonra benimle bir yere gideceğini söyledi. “Bir müze kuracağız”, dedi ki işte orası şimdi Küçük Park’ın yanındaki müzedir ki o zamanlar orada hiçbir şey yoktu. Eski Yunanca yazılı bir taş ve yanında da eski Türkçe ile yazılı mezar taşı vardı. Kabartmalı yazı. Triferulis, kabartma yazıların üzerine bir kağıt bastırdı ve sanki fotokopiden çıkmış gibi oldu. Medrese’ye gittim ve bir odaya kapandım. Yazıyı okudum. Sonraki gün bana, “Bak, burası bir müze olacak ki kuruculardan biri de sensin” gibi bir açıklamada bulundu.

Celal Bayar Lisesinde sınava girdik. Bazı derslerden hiç sınav olmadı. Kalafatidis, o zaman okul müdürüydü. Türkçe de biliyordu. Ressamdı ve tarihi şahsiyetlerin resimlerini çizmiş ve sınıf koridorlarına asılmıştı. Müdür aynı zamanda mükemmel de keman çalardı. Kısacası sanatçıydı. Dedi ki, “Sizin öngördüğünüz kanun buna uymuyor”. Ben de, “İskeçe’deki İeratiki Sholi oluyor”, cevabını verdim. “Oranın hali başka. Orada okutulan derslerin tamamı burada var”, cevabını verdi. Medrese’de okutulan derslerin çoğu Celal Bayar Lisesinde yoktu. Eğer, hadi ortaokul üçüncü sınıfı okuduğunuzu düşünsek, o zaman kaybınız daha az olur, nispeten bir temel atarsınız ve devam ettirebilirsiniz. Biz, iki kişi orta üçe gitmeyi kabul etik. Diğerleri de alt sınıflara kayıt yaptırdı. 1958 başında orta ikiye gelenlerden rahmetli Mehmet, Süleyman v.d. liseyi bitirdik. Evde bazı sorunlar oldu. Bir yıl ara vermek zorunda kaldım. O yıllarda kontenjan ve Hıristiyan öğretmenler vardı. Mütekabiliyet o zaman çalışıyordu. Ortaokul lise aynı idi ki 1979’da ayrıldı.

BİNANIN CEPHESİNDE “GİMNASİON CELAL BAYAR LİSESİ ” YAZIYORDU

Binanın cephesinde “Gimnasion Celal Bayar Lisesi ” yazıyordu. Celal Bayar adı büyük harflerle yazılı idi. Ara verdiğim yıl Asım Haliloğlu’na durumu anlattım. O da, İskeçe’de bir yer var, seni oraya öğretmen yapsak”, dedi. Ortaokuldan mezun olmuştum. Tekrar devam da etmek istiyordum. Ben, o senelerde Medrese’ye devam ettiğim sürece, ekmeğimizi sırtımızda taşıyarak getiriyorduk. Arkayla duvara çıkmak gibi bir şeydi bu. O yıllarda benim azmime hayret edenler vardı.

TÜRKÇE OLARAK BİR KONUŞMA HAZIRLADIM. “YUNAN VATANDAŞIYIZ. BU MEMLEKET, BİZİM MEMLEKETİMİZ. BİZİM DE BABALARIMIZ DEDELERİMİZ VATAN İÇİN ÖLDÜ”, GÖRÜŞLERİNİ İFADE ETTİM

Tekrar okula başladım. Türkiye’de 27 Mayıs Darbesi olduğu zaman köydeydim. Bir Rum komşu dinlemiş. Menderes tutuklanmış, dedi. O zamanlar okulun yurdu vardı ve çok kalabalıktı ve paralıydı. Bazı öğrencilere parasız olduğu da söylendi. O yıllarda Sebahattin Galip de Cemaat başkanı. Osman Nuri Efendi de haftada bir ona geliyordu. Okullara yardım yapılıyordu. Elmalı köyünde de okul yaptırılmış ve bir miktar para artmış. Bu parayla Türkçe konuşan bir öğretmen alalım, kararını vermişler. Asım Haliloğlu, buraya gitmemi söylüyor. Ancak sarıkla gezmemi söylüyor. Bunu yapamam. Aynaya baktığım zaman kendimi beğenemem, dedim. Beni olduğum gibi kabul ederlerse, olduğum gibi kabul etsinler. Orada da uzun süre Şahin Belediyesinde müdürlük yapmış Hafız Hüseyin vardı. Makedonia gazetesini her gün okurdu. Benim için gelsin, demiş. Ekim ayı ortalarıydı. Beni oraya müdür yaptılar. Bir de Georgos Andreu adında bir daskalos vardı. Diğer Türk öğretmenin ise sadece Kur’an okutma bilgisi vardı. Öğrenci çoktu. 28 Ekim geldi. Ertesi gün konuşmaların olacağını biliyordum. Aynı zamanda havalı bir yerde de görev yaptığımın farkındaydım. Türkçe olarak bir konuşma hazırladım. “Yunan vatandaşıyız. Bu memleket, bizim memleketimiz. Bizim de babalarımız dedelerimiz vatan için öldü”, görüşlerini ifade ettim. Yani mahkemede söyleyebileceğim şeyler. Çok büyük bir alkış koptu. Arkadan sözü Andreu aldı ve hiçbir kimse alkışlamadı.

“BUNDAN SONRA BAĞ DÜRÜLEME İŞİ VAR. SABAH KARANLIĞINDAN AKŞAM KARANLIĞINA KADAR DÜRÜ YAPACAĞIM”, DEDİM

Bütün bunlardan sonra, gelen bir emre göre, “ikinci bir emre kadar derslere girmeyeceksiniz” dendi. Köylüler ise “kalacaksınız, paraysa para” diyorlar.

Köyde bir de Fenerbahçeli Lütfi abi vardı. Elmalı’dan İtalya’ya maça gidiyordu. Köye o yıllarda Milliyet gazetesi geliyor ve küçük ilanlarına kadar okuduğunu söylerdi. Yılbaşına bir gün varken iki polis gelmiş ve çağırdıklarını söylediler. Yasak bölge izin belgesini istediler ve verdim. Beraber İskeçe’ye gittik. Ve, “şimdi ne yapacaksın” diye sordular. Dedim ki, “bundan sonra bağ dürüleme işi var. Sabah karanlığından akşam karanlığına kadar dürü yapacağım”, dedim. Bir şey demediler.

O zaman da Menderes’in Atina programı da açıklanmıştı. Mayıs ortalarıydı. Elmalı köyü halkı afişler hazırlamış. Menderes, Atina’dan, Selanik’e gelecekti. Yunan – Türk heyetleri Batı Trakya Türklerine öğretmen yetiştirecek bir okul kurulmasını görüşeceklerdi. Aynı Celal Bayar da olduğu gibi kontenjan öğretmenleri görev yapacak. Buradan mezun olanlar Yunanca ve Türkçe’yi bileceklerdi. O zaman Türkiye öğretmen okulu mezunlarının Yunanca bilmedikleri de biliniyordu. Ancak ihtilal oluyor ve Menderes’in ziyareti iptal ediliyor; tutuklanıyor ve idama kadar gidiyor.

CUNTA 1974’TE YIKILIYOR VE KARAMANLİS GETİRİLİYOR ÜLKEYE. TEKRAR DEMOKRASİYE GEÇİLİYOR

21 Nisan 1967’de Yunanistan’a Cunta idaresi gelince hemen bu konunun üzerine atlıyor. Ve, SÖPA kuruluyor. 1969-70’de mezun vermeye başlıyor. O yıllarda öğretmen okulu mezunu öğretmenler de var. Cunta 1974’te yıkılıyor ve Karamanlis getiriliyor ülkeye. Tekrar demokrasiye geçiliyor. Peki Türkiye’den gelen öğretmenler ne olacaktı? Devletin bunlara tavır takınması lazımdı. 694-695 sayılı kanunlar çıkarılıyor. 694 tamamen mütekabiliyet esasına dayanıyordu. 695 ise Müslüman okullarına Akademi mezunları tayin edilecek, yetmezse öğretmen okulu mezunlarına görev verilecekti. Bu şekilde azınlık eğitimi lehine olan büyük bir fırsat kaçmıştır.

Elmalı köyünden sonra ben, tekrar lise birinci sınıfa başlıyorum ve 1963’te mezun oluyorum ki beşinci mezun idim. Bunu da bana Faik Besimoğlu’nun verdiği “40 yılını tamamlayanlar” plaketinden öğreniyorum. Hatta ben, üniversite diplomamı değil de bu plaketi evimin en güzel köşesine koydum.

SEBAHATTİN GALİP, “ESKİ YAZIYI BİLİYOR, MEDRESE’Yİ BİTİRDİ. BUNU İLERİDE MÜFTÜLÜK İÇİN, BURADAKİ LİSELERDE EĞİTİM İÇİN BUNU İLAHİYATA VERELİM”, DİYOR

Liseyi 1963’te bitirdikten sonra bütün amacım avukat olmaktı. Firüzan İşman adlı yeni bir edebiyat öğretmeni gelmişti. Firuzan Hanım bizi, “siz bu sınıfa nasıl geldiniz”, diyerek bizi fena halde sıkmaya başladı. Nihayet mezun olduk. Ben, Hukuk istiyorum. Cemil Miroğlu adında bir konsolos vardı o yıllarda. Edebiyat öğretmeni Firuzan hanım beni tavsiye etmiş. Hukuka çok uygun bir genç, diye görüş belirtmiş. “Seni Selanik’e kursa verelim. Sınava girip hukuka gireceksin” diyor konsolos.

Selanik Üniversitesinde, Oktay Engin adında bir öğrenci varmış. O zaman Atatürk’ün evine sabotajla suçlanmıştı. Ben, kabul etmedim. O zaman Sebahattin Galip, “eski yazıyı biliyor, Medrese’yi bitirdi. Bunu ileride Müftülük için, buradaki liselerde eğitim için bunu ilahiyata verelim”, diyor. Ben de bu teklifi burslu olmak şartıyla kabul ettim. Valizimi toplayıp trenle Ankara’ya gittim. O zamanlar bazı durumlarda sınav yapılıyor, bazı durumlarda da kontenjan uygulanırdı. Kanadalı bir öğrenci mezun olmuş ve oradan bana yer açılmıştı. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi o yıllarda Cebeci’de Siyasal ve Hukuk Fakülteler yanındaydı. Daha sonra Bahçelievler’e taşındı ve oradan mezun oldum.

REKTÖR GELDİ. “NE GÜZEL, YUNANİSTAN’DA DA BİR ADAMIMIZ OLSUN” DEDİ

Batı Trakya’ya döndüm. Bir yıl İskeçe’deki lisede çalıştıktan sonra bana bakanlıktan bir yazı geldi. “Herkes diplomasının resmi tercümesini bakanlığa gönderecek”, dendi. Çıkış belgem vardı, ancak çok basitti. Okuldan ne istediğimi yazdım. Tercüme edildi. Leyla adlı arkadaşa mektup yazdım. Diplomamın yola çıkıp çıkmadığını sormasını istedim. Leyla,”henüz daha göndermemişler” diye bana mektup göndermişti. Yine de ben, yaz tatilinde Ankara’ya gittim. Öğrenci işleri sekreteri ile görüştüm. Sekreter bana çıkıştı. İmkanı yok, diye kestirip attı. Dekanla görüştüm. Dekana durumu anlattım. Sekreteri çağırdı,” gencin diploması verilecek” talimatını verdi. Diploma hazır oldu. Rektör ise Pakistan’daydı. Diplomada bir kusur buldum. İlahiyat kelimesi geçmiyordu. Sefaretteki yetkili benim haklı olduğumu söyledi. İlahiyat Fakültesi yazılmadan olmaz, dedi. Tercüman da bana hak verdi. Sonuçta düzelttik.

Röportaj: Rodop Rüzgarı dergisi/2023