Gümülcine, 26.09.2025.
Yunanistan’da yer alan Rodop ilinin idare merkezi Gümülcine 1960 yılında büyük bir sel felaketi yaşadı. İki kişi hayatını kaybetti, 300 civarında ev yıkıldı ve 3000 kişi evsiz kaldı. Celâl Bayar Lisesi Yurdu öğrencilerinin büyük fedakarlıkları sayesinde bir çok kişinin hayatı kurtuldu. Yıllar sonra Bokluca (Evliya Çelebi’ye göre “Şikârlı”) Çayı’nın yönü Deli İbram Deresi’ne çevrildi. Devamında da Gümülcine’yi bir Balkan şehri yapan Şikârlı Çayı’nın üzeri örtüldü. Şehrin çehresi değişti. Çayın üzerindeki Açık Köprü, Kapalı Köprü, Fransız Köprüsü v.d. yıktırıldı. Hele hele bir Kapalı Köprü vardı ki bugün Türk Gençler Birliğinin doğu kapısı önündeki yoldan şehir merkezine giden yol üzerindeydi. Kapalı Köprü üzerinde sağlı sollu 20 adet dükkan bulunuyordu. 1901 yılında yılında Vakıflar İdaresine gelir amaçlı olarak yaptırılmıştı. Ne yazık ki günümüzde bunlardan eser kalmadı. Halbuki kapalı köprüler çok enderdi. Bugün örneğini Bursa’da görmekteyiz.
94 yaşındaki emekli öğretmen Hafız Murat Yaşaroğlu, belediye arkasındaki sinemadan çıkışta, Yeni Yol’da varillerin yüzdüğünü ve Yeni Cami karşısındaki kuyumcuların önlerinde 1 metre kadar çamur olduğunu bizzat gördüğünü anlatmıştır.
Yine emekli öğretmenlerden 81 yaşındaki Asım Çavuşoğlu da seli yaşamış ve Bokluca Çayı’nın yönünün değiştirilip üzerinin kapatıldığında o günlerin Valisi Alamanos’un, “Gümülcine’yi Bademliğe (Gümülcine’nin kuzeyinde daha yüksek bir bölge) kaldırsaydık bu kadar masraf olmazdı” dediğini belirtmiştir.
Sel felaketinin yaşandığı günlerde Gümülcine’de yayımlanan AKIN gazetesi 133. sayısını tamamen bu olaya ayırmıştır.
AKIN gazetesi şunları yazmıştır:
GÜMÜLCİNE TARİHİNİN EN FECİ ANLARINI YAŞADI
GÖRÜLMEMİŞ SEL FELAKETİ. MEMLEKETİ MATEM HAVASINA BÜRÜDÜ. SULAR ŞEHRİN İÇİNDE 1,5 -2 METREYE YÜKSELDİ.FELÂKET TASAVVURUN ÜSTÜNDE. ŞEHİRDE 200 KADAR EV YIKILDI, YÜZLERCESİ DE YIKILMAK ÜZERE. ZARAR YÜZ MİLYONLARI AŞMAKTA. KARACAOĞLAN KÖYÜNDE 50 EV, ÇELEBİKÖY’DE 12 EV OTURULUR HALDE. BALLAHOR VE VAKIF KÖYLERİNDE SELLER BÜYÜK TESİRİNİ GÖSTERDİ. HASKÖY’DE BİR ÇOK KİMSE TEHLİKE GEÇİRDİ. ÖLÜ VE YARALILAR VAR. NAFİA BAKANI VE TİCARET BAKANLIĞI MÜSTEŞARI ŞEHRİMİZDE. ASKERİN VE CELÂL BAYAR LİSESİ ÖĞRENCİ YURDU ÖĞRENCİLERİNİN FEDAKARLIKLARI. GÜMÜLCİNE HALA ÇAMUR DERYASI HALİNDE.
10 Ocak 1960 Pazar’ı Pazartesine bağlayan gece, Gümülcine halkı unutulmayacak derecede vahim, endişeli anlar yaşadı. Gümülcine’nin bilinen tarihi bu derece büyük tabii felaketi şimdiye kadar kaydetmemiştir.
Bölgemize 10 Ocak günü yağmaya başlayan şiddetli yağmurlar ve bu yağmurun tesiriyle Dağlık bölgede eriyen karlar bütün bölgeyi kısa bir zaman içinde bir göl haline getirmiştir.
Nitekim Pazar günü öğleden sonra yavaş yavaş dolan Bokluca Çayı merasından çıkarak şehri tehdit etmeye başladı. Geçen yıl da 13 Ocak’ta hasıl olan taşkınlığı dikkate alan şehir esnafı dükkanlarındaki malları -Geçen yılki taşkınlığı hesaplayarak- muayyen bir yüksekliğe kaldırmıştı. Fakat tedbir alan bütün esnaf tahminlerinde aldandı ve ortalama bir hesapla mağazalarındaki servetin üçte ikisini kaybetti. Bu arada bazı kişilerin serveti yüzde yüz mahvoldu.
Öğleden sonra saat 5.30’da şehre girmeyen başlaya su, bir müddet için çekildiyse de, gece saat 7’den sonra daha süratli gelerek şehir caddelerinde yarım metre kadar yükseldi ve bu yükseklik gece 11’re kadar devam etti. Saat 11’den sonra üçüncü su daha şiddetli gelmeğe başladı. Bu su bir çok yerde 1 metreye kadar yükseldi ve şehri tamamen tehdide, evleri yıkmağa başladı. Şehrin muhtelif semtlerinde silâh atılıyor, “can kurtaran yok mu” sesleri her tarafta duyuluyordu.
Bu pek feci durum karşısında mahalli idare ve askeriye lazım gelen tedbirleri almış olacak ki getirilen kayıklarla askerler tarafından pek çok can kurtarılmıştır. İtfaiye idaresinin insan takati üzerinde gösterdiği gayret ve fedakarlıkla, jandarma birliklerinin faaliyetleri cidden takdire şayandı. Jandarmalar bütün teknik imkansızlıklara rağmen her çap başında, fert olarak hayatları pahasına sular içinde nöbet bekleyerek amirlerini her an durumdan haberdar etmişler ve bu arada muhtemel fırsat düşkünlerine meydan vermemişler.
Üçüncü su gece yarısı saat1’e kadar hayli çekilmiş olduğundan herkes felâketin bu kadarla atlatıldığı ümidine kapılırken saat 2’ye çeyrek kala sular tekrar kabarmış ve ortalık yeni bir felaket endişesine bürünmüştür. Suyun azametli gelişi, şehrin son bir darbe ile karşı karşıya olduğunu gösteriyordu. Nitekim her saniye hızla yükselen sular şehre ölüm saçıyordu. İmdâda çağıran silah sesleri sıklaşıyor, “can kurtaran yok mu” avazları en insafsız yürekleri yumuşatıyor, yıkılan evlerin boğuk gürültüleri insanı ürpertiyordu. Böyle bir anda felaketzede nereye sığınabilir? Her taraf su, su, su! Bazı cadde ve sokaklarda suyun yüksekliği 1,5m, bazılarında 2m! Her cadde bir nehir ve umumiyeti itibariyle şehir bir göl.
Sabahleyin sular bir hayli çekilmiş durumda. Şehrin manzarası insana derin bir ızdırap veriyor. O muazzam seller ne tahribat yapmamış! Caddelerde kim bilir nerelerden gelmiş, devrilmiş otomobiller, kökleriyle birlikte vitrinlere girmiş azametli ağaçlar…arabalar, buz dolapları, kopuk ağaç gövdeleri, telgraf direkleri, kostümler ve daha neler…
Bu fecaat karşısında irkilen, sarsılan halk, yıllar yılı yaptığı çetin hayat mücadelesi neticesinde elde ettiği servetinin yanına yaklaşmıyor, sanki mağazasında karşılaşacağı korkunç manzaranın kendisine vereceği sonsuz teessürden biraz daha uzaklaşmak istiyordu. Nitekim 11 Ocak Pazartesi günü hiçbir esnaf dükkanını açmadı. Zaten bir başka mani de vardı; çamur.
Bazı dükkanların önünde çamurun yüksekliği 1 metreyi buluyordu! Yağmur da devam ediyor, şehre tekrar su girebilmesi ihtimali zihinlerden uzaklaşmıyordu. Nitekim 11 Ocak Pazartesi gecesi yine su geldi. Fakat bu sefer yüksekliği yarım metreyi geçmedi.
CELAL BAYAR LİSESİ ÖĞRENCİ YURDU ÖĞRENCİLERİNİN FEDAKARLIKLARI
Sel felaketi gecesi, Celâl Bayar Lisesi Yurdu öğrencilerinin gösterdikleri fedakarlıkları herkes büyük bir takdirle karşılamıştır. Suların yurt civarında evleri bastığı sırada imdat seslerini işiten 6-7 genç, derhal azgın , karlı sulara atlayarak seslerin geldiği istikamete doğru yüzmeğe başlamışlar ve bu suretle pek çok zavallıyı yurt binasına taşıyarak muhakkak ölümden kurtarmışlardır.
Fedakârlıklarından dolayı Celâl Bayar Lisesi öğrencilerini tebrik eder, bu insani hareketlerinin bütün gençlerimize örnek olmasını dileriz.
SELLERİN TAHRİBATI
Sel felâketinin yaptığı tahribatın bilançosu bu güne kadar pek kat’i olarak bilinmemekle beraber çok büyüktür. Şehirde insan kaybı 2 ölüdür. Biri dört yaşında bir çocık, diğeri yaşlı mahkeme kâtibidir ki sularda boğulmuşlardır. Şehreküstü, Mahkeme, Camiatik, Çaymahalle, Tabakhane, Kalkanca mahallerindeki evler tamamen yıkılmış veya oturulamaz hale gelmiştir. Şehirde yıkılan ev sayısı 400’ü aşmakta ve yüzlercesi de oturulmaz halde olup yıkılmak üzeredir.
Kaynaklar:
AKIN gazetesi, 25 Ocak 1960/133
Hafız Murat Yaşaroğlu – 94 yaşında. Görüşme: GTGB, 25 Eylül 2025.
Asım Çavuşoğlu, 81 yaşında. Görüşme: GTGB, 25 Eylül 2025.
Sel felaketi sonrasında çekilen videoyu bu linkten izleyebilirsiniz: