Gümüülcine, 9.10.2025
Sessizliğin Bedeli, Batı Trakya Türkleri ve Suskunluk Sarmalı
Koray BAĞDATLI
Elisabeth Noelle-Neumann, Kamuoyu: Suskunluk Sarmalının Keşfi adlı eserinde bireylerin toplumsal dışlanma korkusu nedeniyle çoğunluğun görüşüne uyma eğiliminde olduğunu, azınlıkta olduklarına inananların ise susarak kamusal görünürlüğünü kaybettiklerini ileri sürer. Ona göre: “Toplum, genel uzlaşmanın dışına çıkan bireyleri dışlamakla tehdit eder. Bireyler sürekli dışlanma korkusu içindedirler”. Bu tespit, Batı Trakya Türk azınlığının gündelik yaşamındaki deneyimleriyle birebir örtüşmektedir.
Azınlık bireyleri, “Türk” kimliğini açıkça dillendirdiklerinde dışlanma veya cezalandırılma riskiyle karşılaşabilirler. Yunanistan’da uzun yıllar boyunca azınlığın resmi olarak “Müslüman Yunanlı” şeklinde tanımlanması, etnik kimlik talebinin kamusal alanda bastırılmasına yol açmıştır. Örneğin “Batı Trakya Türk Öğretmenler Birliği” ya da “Gümülcine Türk Gençler Birliği” gibi derneklerin adındaki “Türk” kelimesi sebebiyle kapatılmaları, bireylerin de kimliklerini kamusal alanda dile getirmekten kaçınmalarına neden olmuştur. Noelle-Neumann’ın ifadesiyle: “Dışlanma korkusu bireyleri, çevrelerinde hangi düşünce ve davranışların onaylandığını, hangilerinin ayıplanıp kınandığını öğrenmek amacıyla insanları ve olayları sürekli gözlemlemeye iter… Görüşlerinin azınlıkta olduğuna kanaat getirmişlerse, daha dikkatli davranır, susmayı tercih ederler”.
Kanaat ortamının oluşmasında medyanın rolü çok belirgindir. Noelle-Neumann bunu şöyle dile getirir: “Medyanın bir de, belirli kanaat ve konuları daha çok ön plana çıkarmak şeklinde yerine getirdiği bir dillendirme işlevi vardır… Tartışmalı bir konuda, medyada baskın olarak temsil edilen bir kanaat kendini daha kolay kabul ettirecektir, çünkü yandaşlarına gereken argümanlar, sloganlar ve ifadeler medya tarafından sunulur”. Yunan medyasında Batı Trakya Türklerinin sorunları çoğunlukla ya görmezden gelinir ya da “Türkiye’nin etkisiyle hareket eden bir grup veya ajan” olarak sunulur. Bunun dışında medyanın kimlik tayininde oynadığı rol göz ardı edilemezdir, “Müslüman Pomak veya Müslüman Yunan” meşru bir kimlik olarak görülebilirken “Müslüman Türk” dışlanmaktadır ve radikal olarak damgalanmaktadır. “Bu temsil biçimi, azınlık üyelerinin kendi taleplerini dile getirmekte daha da çekingen davranmalarına yol açar. Azınlıkta yaşayan bir birey, televizyon haberlerinde sürekli olarak kendi kimliğinin kriminalize edildiğini gördüğünde, doğal olarak “ben konuşursam yalnız kalırım” düşüncesine kapılır.
Öte yandan Noelle-Neumann “çifte kanaat ortamı” kavramıyla insanların farklı bilgi kanallarından farklı çoğunluk algıları üretebileceğini vurgular: “Çifte kanaat ortamı şu anlama gelmektedir: insanlar medya kullanımına göre farklı bir kanaat ortamı algılarlar”. Batı Trakya Türkleri de bu çifte ortamı yoğun biçimde yaşamaktadır. Bir köy kahvesinde ya da azınlık derneğinde konuşurken güvende ve oradaki insanların kendilerinden yana olduğunu hissedebilirler. Ancak Selanik’teki bir üniversite kampüsünde ya da Atina’daki devlet dairelerinde aynı görüşleri dile getirmekten çekinirler. Dolayısıyla “azınlık ya da çoğunlukta olma hissi” mekana ve bağlama göre değişir; bu da suskunluk sarmalını daha karmaşık hale getirir.
Kuramda ayrıca “sert çekirdek” kavramı da önemlidir. Noelle-Neumann, “Bazı bireyler, dışlanma tehdidine rağmen susmazlar; çoğunluğa karşı konuşmayı sürdürürler. Bu küçük çekirdek, uzun vadede kamuoyunu değiştirme gücüne sahiptir” der. Batı Trakya Türk toplumunda bu sert çekirdeği azınlık içindeki özgür kimliğe sahip gazeteciler ve hak savunucuları temsil eder. Örneğin Batı Trakya’da faaliyet gösteren bazı azınlık gazeteleri, baskılara rağmen Türk kimliğini vurgulamaya devam etmiş, DEB Partisi gibi siyasi kurumlar gerek Yunanistan içinde gerekse Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne taşınan davalarda azınlığın sesini duyurmaya çalışmıştır. Bu kişiler, çoğunluğun baskısına rağmen susmayarak azınlık toplumu içinde suskunluk sarmalını kırma potansiyeli yaratırlar.
Noelle-Neumann’ın kamuoyunun işlevleri üzerine yaptığı ayrım da Batı Trakya bağlamında açıklayıcıdır. “Demokratik toplumlarda kamuoyunun açık işlevi, hükümetleri denetlemeyi… kapsar. Kamuoyunun örtük işleviyse toplumsal denetim, yani bireylerin farkına varmadan toplumu bir arada tutmak için uyguladıkları uzlaşma baskısıdır”. Batı Trakya Türkleri açısından açık işlev, Yunanistan siyasetinde aktif rol almayı istemek, uluslararası hukukta hak talep etmek, dernekleşmek veya Avrupa Parlamentosu’na başvuruda bulunmak gibi görünür eylemlerde bulunmaktır. Örtük işlev ise çoğunluk toplumuna uyum baskısıdır. Birçok birey, toplum içindeki barışı koruma adına “fazla Türk” görünmemeye çalışır ve susmayı tercih eder.
Suskunluk Sarmalı kuramı, Batı Trakya Türk azınlığının yaşadığı deneyimleri anlamada güçlü bir çerçeve sunar. Çoğunluk baskısı, medya temsili, çifte kamuoyu ortamı ve sert çekirdek gibi dinamikler bu azınlığın hem sessizleşme hem de direnme stratejilerini açıklamak için kullanılabilir. Batı Trakya örneği bize şunu gösterir: Kamuoyu yalnızca tartışmaların içeriğiyle değil, hangi seslerin görünür olup olmadığıyla da şekillenir. Ve çoğunluk karşısında suskun kalan her birey, aslında yeni bir sarmalın halkasıdır.