Gümülcine, 22.10.2025

1990’lı yıllar, uluslararası sistem açısından büyük bir kırılma noktası olarak değerlendirilir. Avrupa’yı keskin siyasal, ekonomik ve toplumsal hatlarla ayıran Sosyalist Blok (Doğu Bloku), İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan iki kutuplu uluslararası düzenin çöküşüyle birlikte, 20. yüzyılın son on yılında yerini “hür dünyanın zaferine” bırakmıştır.

Birçok yazar, Sosyalist Blok’un çözülüşünün başlangıcını 1970’li yıllara dayandırır; hatta bu süreci Küba Füze Krizi’nin sonuçlarıyla ilişkilendirir. Bu çerçevede, 1975 yılında imzalanan Helsinki Nihai Senedi ve o dönemde kurulan Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) büyük önem taşır. Daha sonra Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) olarak kurumsallaşan bu girişim, demokrasinin, insan haklarının ve temel özgürlüklerin katılımcı ülkelerde öncelikli ilkeler olarak kabul edilmesine zemin hazırlamıştır. Bu gelişmeler, 1980’li yılların sonlarında Doğu Avrupa’daki özgürlük ve demokrasi hareketlerinin doğmasına da katkıda bulunmuştur.

Doğu Avrupa’daki özgürlük hareketlerine ilham veren AGİT, aynı zamanda 1990’lı yılların “hür Avrupa”sında yaşayıp da insan hakları ve temel özgürlüklerden yeterince yararlanamayan insanlar için de bir çıkış noktası olmuştur. Batı Trakya’daki insan hakları ihlalleri 1990’lardan itibaren uluslararası platformlarda dile getirilmeye başlanmış; 1998 yılında ilk kez Birleşmiş Milletler’de Batı Trakya Türk Azınlığı anlatılmıştır. 2003 yılına gelindiğinde ise Batı Trakya Türklerinin sesi ilk kez AGİT’te yankılanmıştır.

Geçtiğimiz günlerde bir insan hakları uzmanı ve aktivisti olarak BTAYTD adına katıldığım AGİT İnsani Boyut Konferansı, beni bu süreci yeniden düşünmeye sevk etti. Yirmi yıl önce inanç ve cesaretle Türk Azınlığın sorunlarını uluslararası boyuta taşıyan, yıllar boyunca Batı Trakya’daki hak ihlallerini ve kimlik inkârını dünya kamuoyuna anlatan mücadele insanları, büyük bir saygıyı hak ediyor. Bu yılki konferans bana, bu mücadelenin sürdürülebilirliğini sağlayanın inanç ve cesaretle savunulan, sahadaki gerçeklere dayanan bir hakikat olduğunu bir kez daha hatırlattı.

Konferans, her türlü görüşün değerlendirildiği açık bir diyalog zemini sunuyor. Bu çerçevede AGİT’te dile getirilen “Alevi ve Sünnilerden oluşan Müslüman Azınlık”, “Türk kökenliler, Pomaklar ve Çingenelerden oluşan Müslüman Azınlık”, “Roman çocuklarının entegrasyon için Yunanca yerine Türkçe konuştuğu”, “Batı Trakya’da 230’dan fazla azınlık derneğinin faaliyette olduğu”, “Yunanistan’ın Türk Azınlık eğitimi için her türlü katkıyı yaptığı” ve “Azınlığın eşit yurttaşlar olarak tüm haklardan yararlandığı” yönündeki iddialar, sadece birer argümandır.

Oysa sahadaki gerçekler çok daha nettir:

Alevi-Bektaşi düşüncesi kadim Türk kültürünün kutsal bir parçasıdır; Rodop Dağları’nda, Gümülcine sokaklarında, İskeçe meydanında insanlar Türkçe konuşur. Büyük Derbent’te ve Ruşenler’de Türk töresi yaşatılır; İskeçe Ovası’nda düğünler Türk gelenekleriyle yapılır. Roman olarak anılan birçok kişi anadil olarak Türkçeyi konuşur.

Buna karşılık, kurulmasına izin verilmeyen Türk dernekleri, 17 yıldır uygulanmayan AİHM kararları, her yıl birkaç tanesi kapatılan azınlık okulları, açılmayan anaokulları ve geçim sıkıntısıyla gurbete gitmek zorunda kalan gençler, bölgenin ve ülkenin gerçek sorunlarıdır.

Batı Trakya özelinde, AGİT platformlarında dile getirilen argümanlar yıllar içinde değişse de sahadaki gerçekler değişmemektedir. Bu nedenle, azınlık haklarını uluslararası boyuta taşıyanların inançları tam, vicdanları rahattır. Türk Azınlığın yansıra Azınlığın kimliğini inkâr edenler de bunu çok iyi bilmektedir.

Kerem Abdurahimoğlu