Gümülcine, 7.12.2025
Ulus-devletlerin inşası, yalnızca "biz"in kim olduğunun tanımlanmasıyla değil, aynı zamanda "bizden olmayan"ın, yani "öteki"nin kim olduğunun çizilmesiyle gerçekleşen bir süreçtir. Bu süreçte medya, yalnızca haber aktaran pasif bir mecra değil; egemen ideolojinin yeniden üretildiği, rızanın imal edildiği ve "öteki"nin sınırlarının her gün yeniden çizildiği aktif bir ideolojik aygıttır.
Yunanistan’daki Batı Trakya Türk Azınlığı örneği, ulus-devlet reflekslerinin ve medya söylemlerinin bir azınlığı nasıl "güvenlik sorunu" haline getirdiğinin en somut göstergelerinden biridir. Bu coğrafyada azınlık, eşit bir vatandaş topluluğu olarak görülmenin aksine tarihsel travmaların, diplomatik pazarlıkların ve kimlik inkarının gölgesinde şekillenen bir "tehdit unsuru" olarak çerçevelenmektedir.
Bir topluluğu ötekileştirmenin ve marjinalize etmenin ilk adımı, onun kendini tanımlama hakkını elinden almaktır. Egemen güç, öznenin "Ben kimim?" sorusuna verdiği cevabı reddeder ve ona "Sen şusun" diyerek yeni bir kimlik biçer. Batı Trakya'da yaşanan temel çatışma, bu isimlendirme iktidarı üzerinedir. Yunanistan resmi ideolojisi ve buna paralel hareket eden ana akım medya, azınlığın etnik kimliğini (Türk) kategorik olarak reddeder. Bunun yerine, azınlığı sadece dinsel bir referansla, homojen olmayan bir yapı gibi sunarak "Yunan Müslüman Azınlık" olarak tanımlar. Medya, bu "isimsizleştirme" stratejisinin en sadık uşağıdır. Haber metinlerinde "Türk" kelimesinin kullanımı, genellikle tırnak içinde, "sözde" ifadesiyle ya da Ankara'nın irredentist (yayılmacı) politikalarının bir aracı olarak kodlanır. Azınlık bireyi, "Türküm" dediği anda, sistemin gözünde hak talep eden bir vatandaş olmaktan çıkıp, sınırın ötesindeki devletin (Türkiye'nin) bir ajanı konumuna indirgenir. İskeçe Türk Birliği gibi kurumların tabelalarındaki "Türk" ibaresi nedeniyle kapatılması veya yasallaşamaması, bu sembolik şiddetin hukuki ve medyatik düzlemdeki en somut örneğidir.
Medya, toplumsal hafızayı canlı tutmak adına tarihsel düşmanlıkları güncel siyasete tahvil eder. Batı Trakya Türkleri, Yunan medyasında sıklıkla "İç Düşman" veya "Beşinci Kol" (Fifth Column) metaforlarıyla temsil edilir. Azınlığın en temel demokratik talepleri (kendi müftüsünü seçme, çift dilli eğitim kalitesi vb.), insan hakları bağlamında değil, "Milli Güvenlik" paradigması içinde ele alınır. Medya, azınlığın her hareketini, Türkiye'nin Trakya üzerindeki "yayılmacı emellerinin" bir parçası, bir "Truva Atı" hamlesi olarak çerçeveler. Bu güvenlikçi bakış açısı, azınlık bireyini "olağan şüpheli" haline getirir. Sıradan bir hak arayışı, medyada "Trakya elden gidiyor" ya da "Ankara'nın parmağı" manşetleriyle sunularak, çoğunluk toplumunda (Ortodoks Yunanlar) bir korku ve nefret iklimi yaratılır. Bu korku iklimi, devlete, azınlık üzerinde baskı kurma ve onları sürekli denetim altında tutma meşruiyeti sağlar.
Uluslararası hukukta insan hakları, karşılıklılık (mütekabiliyet) ilkesine tabi değildir; evrenseldir ve şartsızdır. Ancak ulus-devletlerin medya pratiklerinde azınlıklar, komşu devletle olan ilişkilerin "rehineleri" olarak konumlandırılır.
Batı Trakya Türk Azınlığı, Türk-Yunan ilişkilerindeki gerilimin faturasının kesildiği ilk adrestir. Türkiye'de Rum azınlığa veya Patrikhaneye yönelik bir gelişme (olumlu ya da olumsuz), Yunan medyasında anında Batı Trakya ile kıyaslanarak sunulur. Medya, "Bizimkiler orada ne yaşıyorsa, buradakiler de aynısını hak ediyor" şeklindeki tehlikeli bir "kısasa kısas" mantığını topluma enjekte eder. Bu yaklaşım, Batı Trakya Türkünü, Yunanistan'ın vergi veren, askerlik yapan eşit bir vatandaşı olmaktan çıkarıp, diplomatik masada bir "pazarlık kozu" veya "misilleme nesnesi"ne dönüştürür. İnsani olanın yerini, diplomatik ve stratejik olan alır.
Hegemonya, yönetmek istediği kitleyi bölerek kontrol etme stratejisini medya üzerinden yürütür. Ulusal Yunan medyası ve bazı yerel aşırı görüşlerin savunuculuğunu yapan medya unsurları, azınlığı yekpare bir Türk toplumu olarak görmek yerine; Pomak, Roman ve Türk kökenli olarak ayrıştırıp, bu alt kimlikleri birbirine karşı kışkırtma eğilimindedir. Sistemin biçtiği "Yunan Müslüman" kimliğini kabul edenler, medyada "uyumlu", "barışçıl" ve "Makbul Azınlık" olarak övülürken; etnik kimliğinde (Türklükte) ısrar edenler, seçilmiş müftülerin etrafında kenetlenenler "Zararlı Unsur", "aşırıcı" veya "oranın adamı" olarak yaftalanır. Bu iyi/kötü dikotomisi, azınlık içindeki dayanışmayı kırmayı ve devletin asimilasyon politikalarına rıza üretmeyi hedefler.
Batı Trakya örneği, medyanın bir arada yaşama kültürünü nasıl zehirleyebileceğinin, komşuyu nasıl "öteki"leştirebileceğinin ve devletin sert politikalarına nasıl rıza üretebileceğinin açık bir göstergesidir. Mevcut durumda medya, azınlığın sesini duyurduğu bir mecra değil, azınlığın "hizaya getirilmesi" gereken bir nesne olarak sergilendiği bir panoptikondur. Bu kısır döngüden çıkış, "Barış Gazeteciliği" ilkelerinin benimsenmesiyle mümkündür. Azınlıkları bir "güvenlik tehdidi" veya "diplomatik koz" olarak göstermek yerine ülkenin kültürel zenginliği, demokrasinin ana bileşeni ve eşit haklara sahip olması gereken "insanlar" olarak gören yeni bir medya dili, Batı Trakya'da toplumsal barışın tek anahtarıdır.
Koray BAĞDATLI