Gümülcine, 5 Şubat 2026.
Bilindiği gibi Birleşmiş milletler (BM) Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), 2000 yılında 21 Şubat tarihini Dünya Anadil Günü ilan etmiştir.
Dil, bir milletin kültürel değerlerinin başında gelir. Aynı dili konuşan insanlar millet denilen sosyal varlığın temelini oluşturur. İnsanlar arasında anlaşmayı ve iletişim kurmayı sağlayan bir araçtır. Dil birliğini kuramayan veya onu koruyamayan topluluklar zayıflamaya ve bir gün çökmeye mahkûmdurlar.
Anadil, bir çocuğun kimliğidir. Kendi annesinden, ailesinden, çevresinden, içinde bulunduğu kültürel topluluktan öğrendiği dildir. Sosyal bilimciler ana dili, insanın doğumundan itibaren öğrendiği dil olup kişinin sosyolojik kimliğinin oluşmasında temel rolü oynar demektedirler. Bir başka deyişle anadil, bir insanın hiçbir eğitime tabi tutulmaksızın ailesi, çevresi ve toplumu aracılığı ile öğrendiği dil, anadili olarak tanımlanmaktadır. Bu yönüyle anadil hakkı hem bireysel bir hak hem de ait olunan topluluğun kollektif hakları kapsamındadır.
Her millet kendi anadiline sahip çıkmak, onu yaşatmak ve geliştirmek ister. Bu insan tabiatının gereği olduğu gibi, toplumun da görevidir. Zira bir dile sokulan her türlü yabancı sözcük bir virüs gibi dilin yazım kurallarına ters düşmekte, o dilin doğallığını, öz benliğini bozmaktadır. Dilin gelişmesinde lehçe, ağız ve şiveler arasındaki farklılaşma elle tutulur hale gelecektir.
Bu çarpıklıkları dil bilimcilerimiz dikkate alarak, toplumumuzun yoğun olarak bulunduğu yerleşim birimlerinde, bu konuda geçerli temel kriter ve ilkelere sadık kalınarak azınlık anaokullarının açılmasını talep ettiği halde ilgili makamlar maalesef duyarsız kalmaktadırlar. Oysa gelinen durum itibariyle azınlık anaokul larının açılması ve bu okullarda yapılacak eğitimin azınlığın statüsüne uygun iki dilde
(Türkçe-Yunanca) olması önem arz etmektedir. Zira bir çocuk kendine has yeteneklerini ancak kendi anadilinde eğitim alarak sergileyebilir.
Bilinmelidir ki dil olmazsa kültür olmaz, kültür olmazsa kimlik olmaz. Bundan dolayı bireyin anadilinde eğitim alması en temel insan haklarından biri olduğu gibi, kişilerin anadillerinde eğitim almasının engellenmesi de en büyük insan hakkı ihlallerinden biri olarak kabul edilmektedir. Toplumların tarihsel ve kültürel birikimleri, anadilleri aracılığıyla sonraki kuşaklara aktarılır.
Bugün dünyada anadilin önemi konusunda bilim adamları bilimsel makaleler yayınlanmakta, anadil için konferanslar düzenlenmekte ve bir çok araştırma yapmaktayken günümüz genç neslin yabancı dillerden kelimeler alıp kendi anadillerini yozlaştırdıklarını görmekteyiz.
Gerçekten bu durum aklın, mantığın alacağı bir durum değildir. Bilinmesi gereken gerçek, toplumlarda tekçiliğin değil, çoğunluğun daha anlamlı olmasıdır. Farklı diller, farklı inançlar dünya halklarının bir zenginliğidir.
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNUSCO) Genel Kurulu, uluslararası uzlaşıyı, kültürel çeşitliliği ve çok dilliliği desteklemek amacıyla 1999 yılında aldığı bir kararla 21 Şubat gününü, "Uluslararası Anadili Günü" olarak kabul etmiştir. İlk kez 2000 yılında dünya çapında kültürel çeşitliliği ve çok dilliliği desteklemek amacıyla "Dünya Anadili Günü" kutlanmaya başlamıştır.
Dünya Anadili Gününün 26. yılında ne yazık ki ülkemiz ilgili makamları, Batı Trakya Müslüman Türk Azınlığı çocuklarının azınlık anaokullarında anadilleriyle eğitim taleplerine duyarsız kalmaları hem Lozan Barış Antlaşması'na, hem de Uluslararası anlaşmalara, AB Temel Haklar Şartı’nın 22. maddesinde belirtilen kültür ve dilsel çeşitlilik tanımına ve azınlık eğitiminin özerkliğine aykırı olduğu halde, Rodop ilinde azınlığımıza ait 60'ın üzerinde (hatırladığım kadarıyla) resmi devlet anaokulu hizmete açılmasına karşılık; Rodop ilinde, azınlığımızın nüfusun %45'ni oluşturduğu İskeçe (Xanthi) ilinde, azınlığımızın nüfusun %10'nunu oluşturduğu Evros ilinde mülkiyeti azınlığımıza ait olmak üzere, toplumumuzun yoğun olarak bulunduğu yerleşim birimlerinde bu konuda geçerli temel kriter ve ilkelere sadık kalınarak ana dilde eğitim yapan azınlık anaokullarının açılmasına maalesef izin verilmemektedir!
Oysa Devlet, millet için vardır. Devlet idaresinde temel hedef, devletin tüm kapıları adil ve eşit şekilde çoğunluğa olduğu kadar azınlığa da açık olmasıdır. Vatandaşlarına karşı hakkaniyet ölçüleri içerisinde şefkat ve merhamet göstermesi gerekir diye düşünüyorum.
Asım ÇAVUŞOĞLU