BURASI BATI TRAKYA - KALANTA

KALANTA – KALANDA

Gümülcine, 16 Şubat 2026.

KALANTA – KALANDA

Yüz yılların ötesinden Hristiyanlığın Tanrıya sunulan

TEMENNİ DUASI.

Yaşadığımız toplumun her kutsal bayramlarında duyduğumuz KALANTA-KALANDA temenni duası sıradan bir adet ve gelenek değildir. Temelleri paganizme dayanan ve bir dönem sapkınlık olarak kabul edilen, söylemi ve hayatta uygulanması yasaklanan bu uygulama zaman içinde evrim geçirerek kabul görmüş ve kilise tarafından da tanrıya sunulan kutsal temenni duasına dönüşmüştrür. Bunu sıradan bir kültürel halk geleneği ve adeti düzeyine indirgeyip normal görmek en azından bir inancı ve inanç değerini itibarsızlaştırmak olarak kabul edilir.

İnanç ritüellerini toplumlar yaşar, onlar ihya eder. Ne var ki toplumun kendi inanç değerinin tarihi oluşumunu bilmemek, o toplumun inanç değerini sıradan an’âneye indirgeme eğilimi o toplumun inancına yapılan bir hakaret olarak anlaşılır.

Yaşadığımız toplumda bu uygulamayı bayramlarda, yılbaşı günlerinde ve her büyük kutsal günlerde ⁽¹⁾ duyduğumuz dizelerin başlama sözcüğü “να τα πούμε – na ta poume – söyleyelim mi?” ile teklif ediliyor. Kabul edilince de belli dizeler üçgen metal ve çubuklarıyla çıkarılan musikî ile her yöreye mahsus farklı dizeler olarak⁽²⁾ terennüm ediliyor. Kitaplarda kaydı bilinmeyen kalanda dizelerinin sadece mahalli boyutu değil, Roma devri coğrafyasındaki halkların nezdinde varlığına da örnekler sunulmaktadır.⁽³⁾

Bugün için dini inanç olarak bilinen uygulama, tarihin derinliklerinde putperestlik uygulaması olarak uygulanmış, Yunan milleti Hristiyanlığı kabulünün ardından Kilise bu sapkınlık uygulamasından Hristiyan toplumu muhafaza etmek adına, milâdî 680 yılında akdettiği VI Ekümenik Şurası’nda bunu “batıl inanç” ilan ederek yasaklamıştır. Gelenek halini almış Kalanda şarkısından vazgeçmek istemeyen kalandacılar da dua dizelerinin içeriğini Hristiyanlık ritüellerine uygun hale döndürür ve o günden beri kilisenin de kutsal söylem olarak kabul etmesiyle bir inancın “tanrıya sunulan temenni duası” kabulü görerek bugüne değin devam eder. ⁽⁴⁾

Dünyanın değişik yerlerine sıklıkla seyahat eden Yunanlılar bu geleneği kuzey halkların kültürüne de benimsetip kabullendirmişler ancak onlarda zeytin ağacı bulunmadığından, çoğu zaman bir ağaç dalı ve bugün de kutlanan çam ağacı dalı ile süsleyip hayatlarında yer etmiş haline büründürmüşlerdir. ⁽⁵⁾ Kutlamaların merkezinde yer alan kocaman ağaç, yeni bir hayatın başlangıcını, tabiatın yeşillenerek canlanmasını sembolize eder. ⁽⁶⁾

Kalanta (kalanda) kelimesinin kökeni Roma diline aittir ve her ay’ın ilk günü olan calenda ⁽⁷⁾ adından gelmektedir. ⁽⁸⁾ Esas önemli olan ise eski Yunan kutlamalarında olduğu gibi “kamerî yılı her ay’ın ilk günü” olarak kutlanıp yaşanıyordu. ⁽⁹⁾ Her şeyin üstünde kutsiyet kazandıran durum ise: ilk temenni duaların (Kalanta) şaşırmış çobanların üzerinde “meleklerin ilâhileri” olmalarıydı. ⁽¹⁰⁾

Roma takvimine göre milattan iki asır evvel yeni yılın ilk ay’ı Mart ayıdır. Yani yılbaşının ilk günü mart ayının ilk günüdür. Bugünkü ocak ayı değildir. O tarihten sonra da bugünkü ocak ayına çevrilmiştir. ⁽¹¹⁾

Bu takvim çevirme işlemi olduğu surette kalmamış, on iki gün kutlamasını da bugünkü peşi sıra 24 Aralık – 06 Ocak tarihleri arasına uygulama usulü olarak çevirmişler ve “kilisenin zengin – bereketli 12 günü” ⁽¹²⁾, ya da “Hristougenna’nın – (Hz) İsa’nın doğumunun 12 günlerindeyiz” diye de adlandırmışlar. ⁽¹³⁾

Kalanta’nın da bu yılbaşı ile doğrudan bağı bulunmaktadır.

Dionysos, Antik Yunan ve Roma mitolojisinde şarap, bağ bozumu, Bitki Örtüsü ve Şenlik Tanrısı olarak bilinir ve kabul görür. ^(14)(15)(16) O devrin çocukları metal çubukların yanı sıra, Dionysos Tanrısının gelişini sembolize eden küçük bir kayık, meyve-sebze, beyaz ve kırmızı koyun yapağı ile süslenmiş zeytin dalı, defne, değişik çelenklerle donatılmış, üzerinde sonbahar meyveleri asılı dalları ellerinde taşıyorlardı. Verilen hediyeleri de bu dallara iplerle bağlıyorlardı. Kalanta, Kolienta ya da Kolinta kelimeleri, neşeli, mutlu bayramları veya (Hz) İsa’nın doğumunu ifade eden kelimelerdir. ⁽¹⁷⁾

Uğurlu ayak, uğurlu misafir diye adlandırılan durum ise kısmetli – kısmeti açık birinin yeni yılın ilk anlarında evlerine gelmesi ile hanelerine bereket, hayatlarına mutluluk, bedenlerine sıhhat gibi inancın gereği temennilerin hayatta yoldaş olmasını sağlamak için yetişkin insandan ziyade masum ve saf, günah işleme mükellefiyetinde olmayan çocukların bu duaları söylemesi arzu edilen, neredeyse olmazsa olmaz tercihleri idi. ⁽¹⁸⁾

(Hz) İsa’nın doğum günü arifesinde gezici kalandacı çocuk sesleri bir evde dillendirilmiyorsa, uğursuzluk ve bir anlamda geleceğin felâketlerle haşir neşir olacağı inancı ise tüm yılı kötümser düşünceye sevk ediyordu. Çünkü başına felâket gelmiş yas tutanlar açmıyorlardı evlerinin kapılarını.⁽¹⁹⁾ Sağlıklı aile böyle kâbus bir geleceği yaşamak istemiyordu.

Bu gelenek 22 Eylül – 22 Ekim tarihleri arasında yaşanıyordu ve bunu yaşatanlar normal ana babadan doğma çocuklar olmalıydı ve yaşatma hakkı sadece onlara mahsus idi. Öyle evlatlık, üvey kardeş, öksüz, yetim vs. çocuklar buna hak sahibi değillerdi. Ziyaretler sona erince doğrudan evlerine giderler, yeni süslü ve meyveli dalları cümle kapısına asarlar ki bıldırın eskimiş dallarını yakarlardı. Bıldırın huzursuzluğu yeni seneye tesir etmemeli, bereketin ve mutluluğun güneşine gölge düşürmemeliydi. ⁽²⁰⁾

Hristiyanlığın da özünde şansa, tesadüfe inanmak kabul görmeyen bir anlayıştır ve “kişi bunlara inanıyorsa Hristiyanlık anlayışından uzağa düşmüştür. Ya Allah’a inanırsın O’na yalvarır ve istersin, ya da (Hz) İsa kimdir bilmezsin, gerçekte bir inançsız olursun - Διότι ή πιστεύεις και παρακαλάς το Θεό και τα περιμένεις όλα από εκείνον ή δεν γνωρίζεις ποιος είναι ο Χριστός και στην ουσία είσαι άπιστος.” ⁽²¹⁾ görüşü de geçerlidir.

İster putperestlikte, ister Hristiyanlıkta, isterse de meleklerin ilâhisi olsun Kalanta’nın temeli inanca dayanmaktadır. Bu inancın İslâmiyet ile hiçbir bağı, alâkası, ilgisi bulunmamaktadır. Müslüman çocuklarına İslâm ile bağı olmayan, başka dinin inanç şarkılarını çağdaşlık adı altında mecburen okutmak başka inanca saygı, hoşgörü ile bağdaşmamaktadır. Hele hele bunu reşit olmayan çocuklara mecburiyet kapsamında yaşatmak, çağdaş anlayış, modern düşünce, ilericilik savunusu ile savunmak akla ziyan avuntudur.

İslâm’da bunun karşılığı Mevlit okutmak, Salâvat getirmektir. İslâm’ın bu ritüeli Müslüman olmayan çocuklara kamu okulunda okutulsaydı nasıl gerekçelendirilirdi?

Açıkçası akl-ı selim ve mantıkla merak ediyoruz.

Bizim inanç değerlerimizi de biz yaşayalım ve yaşatalım. Kimse bizi başkalaştırmasın.

Muvaffak olamaz.

Selahattin KESİT

Gümülcine -Komotini

…………………………………